Macrolepiota procera

Macrolepiota procera, Agaricaceae familyasına ait, Avrupa'nın ve Akdeniz havzasının en iri ve en kolay tanınan şapkalı mantarlarından biridir. Halk arasında şemsiye mantarı olarak bilinir. Genç örnekleri kapalı bir tokmağı ya da davul tokmağını andırır, olgunlaştıkça şapka açılarak geniş bir şemsiye biçimini alır.

Şapkası olgun örneklerde 10–25 cm, bazen daha geniş çaplı olabilir. Açık kahverengi ya da krem zemin üzerinde, merkezde koyu kahverengi bir tümsek ve bunun çevresinde kopup dağılmış koyu pullar bulunur. Lameller serbest, beyaz ve yoğundur. Uzun, ince ve içi boş sapı yılan derisini andıran kahverengi desenlerle kaplıdır; sapın üst kısmında aşağı yukarı kaydırılabilen, çift katlı, hareketli bir halka yer alır. Sap tabanı soğan biçiminde hafifçe şişkindir. Spor izi beyazdır.

Saprotrof bir türdür; çayırlarda, otlaklarda, orman kenarlarında, açıklıklarda ve seyrek ağaçlık alanlarda topraktaki çürümekte olan organik maddeyle beslenir. Genellikle yaz sonundan sonbahar ortasına kadar, tek tek ya da küçük gruplar hâlinde meyve verir. Avrupa, Asya, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika'nın ılıman bölgelerinde geniş bir yayılışa sahiptir ve Türkiye'de de bilinen bir türdür.

Şapkası pişirilerek tüketilen değerli bir yenilebilir mantar olarak bilinir; sapı ise sert ve lifli olduğundan genellikle atılır. Ancak yalnızca deneyimli kişilerce toplanmalıdır. Daha küçük boylu Lepiota türlerinin bazıları ölümcül zehirlidir; ayrıca Chlorophyllum cinsindeki bazı benzer türler mide-bağırsak zehirlenmelerine yol açabilir. Hareketli çift halka, yılan desenli sap ve büyük boy, türü tanımada en önemli özelliklerdir; şüpheli örnekler kesinlikle tüketilmemelidir.