Lethrus macrognathus (Fairmaire, 1866)

Lethrus macrognathus, Geotrupidae familyasının uçamayan Lethrus cinsine ait bir böcek türüdür. Tür adı "iri çeneli" anlamına gelir ve erkeklerin belirgin biçimde büyümüş üst çenelerine işaret eder.

Lethrus cinsi, Geotrupidae familyası içinde kendine özgü bir gruptur. Bu böcekler uçamaz; kanat örtüleri kaynaşmış, arka kanatları körelmiştir. Gövde tıknaz, siyah ve genellikle mat ya da hafif parlaktır. Erkeklerin üst çeneleri (mandibulaları) çoğu türde belirgin biçimde büyümüş ve aşağı doğru uzanan çıkıntılar taşır; bu yapılar erkeklerin yuva için birbirleriyle yaptığı dövüşlerde kullanılır. Cinste yüzden fazla tür bulunur ve bunların büyük kısmı Orta Asya, Kazakistan, Kafkasya ve çevresindeki kurak bozkır alanlarında yayılış gösterir.

Lethrus türleri ilkbaharda etkin olur. Erkek ve dişi birlikte toprakta derin bir yuva kazar; erkek yuvanın girişini korurken dişi ve erkek taze bitki yapraklarını, tomurcukları ve sürgünleri keserek yuvaya taşır. Bu bitki parçaları yuvada fermente olarak larvaların besinini oluşturur. Taze bitkilerle beslenmeleri nedeniyle bazı türler zaman zaman bağ, sebze ve tahıl alanlarında zarar oluşturabilir.

Geotrupidae familyası, halk arasında bok böcekleri ya da toprak kazıcı böcekler olarak bilinen, Scarabaeoidea üst familyasına ait iri ve tıknaz yapılı böcekleri kapsar. Üyeleri genellikle oval ya da yuvarlak gövdeli, parlak siyah, mavi, yeşil veya metalik renklidir. Ön bacakları güçlü, dişli kazıcı bacaklara dönüşmüştür ve antenlerin ucunda yaprakçıklardan oluşan bir topuz bulunur. Familyada dünya genelinde birkaç yüz tür tanımlanmıştır.

Bu böceklerin büyük çoğunluğu toprağa dikey galeriler kazar ve bu galerilerin dibine yavrularının besini olacak maddeyi taşır. Besin, türe göre memeli dışkısı, çürümekte olan bitki artıkları, mantarlar ya da taze yapraklar olabilir. Dişi her besin topağına bir yumurta bırakır; larvalar bu stokla beslenerek toprak altında gelişir. Bazı türlerde erkek ve dişi yuva yapımında birlikte çalışır.

Geotrupidae üyeleri besin maddelerini toprağa gömerek toprağın havalanmasına, besin döngüsüne ve otlaklarda dışkının hızla ortadan kalkmasına önemli katkı sağlar. İnsanlar için tehlikeli değildirler.