Juglans regia

Juglans regia, cevizgiller (Juglandaceae) familyasından, Türkçede ceviz ya da Anadolu cevizi olarak bilinen yaprak döken bir ağaçtır. Juglans cinsi Kuzey Yarımküre ile Güney Amerika’nın bazı bölgelerinde yayılış gösteren yaklaşık yirmi türden oluşur; ceviz bunların ekonomik açıdan en önemlisidir.

Ceviz 20–30 metreye kadar boylanabilen, geniş ve yuvarlak tepeli, uzun ömürlü bir ağaçtır. Kabuğu gençken gümüşi gri ve düz, yaşlandıkça derin çatlaklıdır. Yaprakları tüysü bileşik olup genellikle beş ile dokuz yaprakçıktan oluşur; ezildiğinde kendine özgü güçlü bir koku yayar. Erkek çiçekler sarkık kediciklerde, dişi çiçekler ise sürgün uçlarında küçük gruplar halinde bulunur; ilkbaharda açar ve rüzgârla tozlaşır. Meyve, yeşil ve etli bir dış kabuk içinde sert, buruşuk kabuklu bir çekirdekten oluşur; sonbaharda olgunlaşır.

Ceviz derin, nemli ve verimli toprakları sever; geç donlardan zarar görebilir. Kökleri ve yaprakları, çevresindeki bazı bitkilerin büyümesini engelleyen jüglon adlı bir madde salgılar. Meyveleri kargalar, alakargalar ve sincaplar gibi hayvanlar tarafından taşınıp toprağa gömülür; bu davranış tohumların yayılmasına katkıda bulunur.

Türün doğal yayılış alanı Balkanlardan Anadolu, Kafkasya, İran ve Orta Asya’ya, Himalayalar’a kadar uzanır. Türkiye ceviz ağaçlarının gen merkezlerinden biri kabul edilir ve hemen her bölgede yetiştirilir. Besleyici iç cevizi taze ve kuru olarak tüketilir; tatlılarda, sucukta ve yemeklerde yaygın biçimde kullanılır. Sert, desenli ve parlatılabilir odunu mobilya, kaplama ve tüfek kundağı yapımında son derece değerlidir. Yeşil kabuğu geleneksel olarak doğal boya elde etmek için kullanılmıştır.