Dipsacus laciniatus

Dipsacus laciniatus, hanımeligiller (Caprifoliaceae) familyasının, halk arasında çobantarağı adıyla bilinen Dipsacus cinsine ait iki yıllık, iri otsu bir bitkidir. Tür adı 'derin parçalı' anlamına gelir ve yapraklarının derin loplu, dilimli yapısına işaret eder.

Bitki ilk yıl yere yakın bir yaprak rozeti oluşturur, ikinci yıl ise 1–2 metreye kadar ulaşabilen, dikenli, köşeli bir gövde geliştirir. Karşılıklı yaprakların dipleri gövdeyi çevreleyecek şekilde kaynaşarak yağmur suyunun biriktiği küçük çanaklar oluşturur. Gövde ucunda yumurta biçimli, sert, dikenli çiçek başları bulunur; çiçekler beyazımsı ya da soluk pembe renklidir. Başçığın altında yukarı doğru kıvrılan uzun, dikenli brakteler yer alır.

Eski sınıflandırmalarda ayrı bir familya olarak ele alınan pelemirgiller (Dipsacaceae), bugün hanımeligiller (Caprifoliaceae) içinde bir alt grup olarak kabul edilmektedir. Bu grubun en belirgin özelliği, çok sayıda küçük çiçeğin bir arada toplanarak tek bir çiçek gibi görünen başçıklar oluşturmasıdır; her çiçeğin dibinde, meyveyi saran ve 'dış çanak' denen ek bir zarf bulunur. Bu yapı, papatyagillerin çiçek başlarına benzese de iki grup birbirinden ayrı soylardır.

Yaz aylarında çiçeklenen tür; nemli çayırlar, dere kenarları, yol kıyıları, terk edilmiş alanlar ve tarla kenarları gibi açık yerlerde yetişir. Çiçekleri arılar ve kelebekler için önemli bir nektar kaynağıdır, kışın kuruyan başçıklardaki tohumlar ise ispinoz gibi kuşlar tarafından yenir. Avrupa'nın orta ve güney kesimleri ile Batı Asya'da doğal olarak yayılış gösterir; Kuzey Amerika'ya taşınmış ve orada istilacı bir tür hâline gelmiştir.

Hanımeligiller familyasının bu grubuna ait bitkiler, uzun süre açık kalan ve bol nektar sunan çiçek başlarıyla doğal çayır ve bozkır ekosistemlerinde tozlaştırıcı böceklerin sürekliliğine katkıda bulunur. Kuruyan çiçek başları ve tohumları ise kışın kuşlar ve küçük memeliler için besin oluşturur.