Cynoglossum creticum

Cynoglossum creticum, hodangiller (Boraginaceae) familyasının Cynoglossum cinsine ait, iki yıllık otsu bir bitkidir. Halk arasında köpekdili olarak bilinen bu cinsin üyeleri, yapraklarının yumuşak tüylü ve dil biçimli olmasıyla tanınır. Türün adı Girit’e atıfta bulunsa da yayılışı çok daha geniştir ve Akdeniz havzasının birçok bölgesinde rastlanır.

Bitki genellikle 30–60 cm boyunda, dik ve tüylü bir gövde geliştirir. Birinci yıl toprağa yakın bir yaprak rozeti oluşturur, ikinci yıl çiçekli gövdesini çıkarır. Yaprakları uzunca mızrak biçimli, gri yeşil ve yoğun tüylüdür. Çiçekleri küçüktür; açık mavi ya da leylak renkli taç yaprakları üzerinde belirgin, koyu mavi damarlar ağ gibi bir desen oluşturur. Bu damarlı görünüm, türü cinsin diğer üyelerinden ayırmada önemli bir ipucudur. Çiçekler, ucu kıvrık salkımlar hâlinde dizilir ve ilkbahar ile yaz başında açar.

Meyveleri dört parçalı küçük fındıkçıklardan oluşur ve yüzeyleri kancalı dikencikler taşır. Bu dikencikler sayesinde meyveler hayvan tüylerine ve giysilere kolayca yapışır; tohumların yayılması böylece geniş alanlara ulaşır. Tür, yol kenarları, nadas tarlaları, kuru çayırlar, makilik ve açık alanlar gibi bozulmuş, güneşli ortamları tercih eder.

Köpekdili türleri, tüm hodangiller gibi pirolizidin alkaloitleri içerir. Bu maddeler karaciğere zarar verebildiği için bitki otlayan hayvanlar ve insanlar açısından zehirli kabul edilir; halk hekimliğinde geçmişte kullanılmış olsa da iç kullanımı sakıncalıdır. Çiçekleri arılar ve diğer tozlaşma böcekleri tarafından ziyaret edilir.

Hodangiller familyası dünyada yaklaşık 2000 tür içeren, özellikle Akdeniz havzası ve Batı Asya’da çok çeşitlenmiş bir bitki grubudur. Familyanın üyeleri genellikle sert tüylü yaprakları, akrep kuyruğu gibi kıvrık çiçek durumları ve dört parçalı fındıkçık meyveleriyle tanınır. Pek çok türde çiçekler açıldıkça renk değiştirir; tomurcukken pembe olan çiçekler zamanla maviye döner. Bu renk değişimi, tozlaşma böceklerine nektarı hâlâ bulunan çiçekleri gösteren bir işaret olarak yorumlanır. Familya, arılar için değerli nektar bitkileri barındırması bakımından da ekolojik açıdan önemlidir.