Cydonia oblonga

Cydonia oblonga, gülgiller (Rosaceae) familyasına ait, ayva olarak bilinen yaprak döken küçük bir ağaç ya da büyük çalıdır. Cydonia cinsinin tek türüdür ve elma ile armutla yakın akrabadır.

Ağaç genellikle 4–6 m boylanır ve eğri, düzensiz dallı bir taç oluşturur. Genç dallar ve yaprakların alt yüzü keçemsi tüylerle kaplıdır. Yaprakları basit, oval, kenarları düzdür. Çiçekleri tek tek, iri, beş taç yapraklı, beyaz ya da açık pembe renklidir ve ilkbaharda yapraklanmadan sonra açar. Meyvesi, olgunlukta altın sarısı renkli, yüzeyi ince tüylerle kaplı, sert etli ve güçlü kokulu bir yalancı meyvedir; biçimi elma ya da armuda benzer.

Ayva ılıman iklimleri sever; soğuk kışlar boyunca dinlenip sıcak yazlarda meyvesini olgunlaştırır. Çiçeklenme ilkbahar sonunda gerçekleşir ve çiçekler arılarca tozlaşır. Meyveler sonbaharda olgunlaşır. Doğal ortamda dere kenarları ve orman kenarlarında görülebilse de bugün daha çok bahçe ve meyveliklerde yetiştirilir.

Ayvanın anavatanının Güneybatı Asya, Kafkasya ve İran çevresi olduğu kabul edilir; binlerce yıldır kültüre alınmıştır ve Türkiye'de de yaygın olarak yetiştirilen önemli meyvelerdendir. Meyvesi çiğken sert ve buruk olduğundan genellikle tatlı, reçel, marmelat, jöle ve yemeklerde pişirilerek tüketilir. Pektin bakımından zengindir. Tohumları suya konduğunda müsilaj salar ve halk hekimliğinde boğaz yumuşatıcı olarak kullanılmıştır; ancak tohumlar ezildiğinde siyanojenik bileşikler açığa çıkabileceğinden çok miktarda tüketilmemelidir. Ayrıca bazı armut çeşitleri için anaç olarak kullanılır.