Ctenophthalmus harputus (Aktas, 1989)

Ctenophthalmus harputus, pireler takımına (Siphonaptera) ait Ctenophthalmidae familyasının Ctenophthalmus cinsinde yer alan bir pire türüdür. Tür, Aktas, 1989 tarafından bilim dünyasına tanıtılmıştır. Çoğu akrabası gibi küçük memelilerin dış asalağıdır ve ayrıntılı bilgilerin büyük kısmı uzman entomolojik ve parazitolojik çalışmalara dayanır. Tür adı, Elazığ yöresindeki tarihî Harput adını çağrıştırır.

Bu pireler kanatsız, yanlardan yassılaşmış ve oldukça küçük böceklerdir; boyları genellikle birkaç milimetre düzeyindedir. Arka bacakları sıçramaya uyarlanmış, ağız parçaları kan emmek için delici-emici yapıdadır. Ctenophthalmus cinsini tanıtan başlıca özellikler, başın alt kenarındaki çoğunlukla üç dişli yanak tarağı, ön göğüsteki diken sırası ve körelmiş gözlerdir. Türlerin birbirinden ayrılması ise neredeyse yalnızca mikroskop altında, özellikle erkek ve dişi üreme organlarının ayrıntılı yapısı incelenerek yapılabilir.

Bütün pireler gibi bu tür de tam başkalaşım geçirir. Dişinin bıraktığı yumurtalardan çıkan bacaksız larvalar, konakçının yuvasında organik artıklar ve erişkinlerin dışkısıyla beslenerek gelişir; ardından bir koza içinde pupa olur. Erişkinler ise kan emici dış asalaklardır. Gelişme hızı sıcaklık ve neme bağlıdır; serin ve nemli yuva ortamları bu grubun larvaları için uygun koşullar sağlar.

Ctenophthalmus türleri ağırlıklı olarak küçük memelilerin, özellikle tarla fareleri, orman fareleri, yer sincapları gibi kemirgenlerin ve sivri farelerin asalağıdır. Bunlar tipik birer "yuva piresi"dir: zamanlarının çoğunu konakçının üzerinde değil, yuvasında ve yuva malzemesi arasında geçirir, beslenmek için konakçıya geçerler. Kemirgenlerde dolaşan bazı bakteri ve diğer mikroorganizmaların hayvanlar arasında taşınmasında rol oynayabilecekleri için yaban hayatı sağlığı ve halk sağlığı açısından incelenirler; insanla doğrudan ilişkileri ise oldukça sınırlıdır.

Ctenophthalmus, pirelerin en kalabalık cinslerinden biridir ve yüzlerce tür ile alt türü kapsar. Cinsin yayılış merkezi Palearktik bölgedir; Avrupa, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Asya'nın geniş kesimlerinde temsil edilir, bazı türleri Afrika'nın daha güneyinde de bulunur. Anadolu, farklı coğrafi bölgeleri ve zengin kemirgen faunasıyla bu cinsin pek çok türüne ev sahipliği yapar ve bölgeden tanımlanmış çok sayıda takson vardır.