Centaurea virgata

Centaurea virgata, papatyagiller familyasının peygamberçiçeği cinsine ait, çok yıllık otsu bir bitkidir. Tür adı ‘çubuk gibi’ anlamına gelir ve ince, sert, çok dallı gövdelerine işaret eder. Bitki grimsi tüylü, dallı ve küme biçimli bir görünüşe sahiptir; yaprakları ince parçalıdır.

Kapitulumları küçük, dar ve çok sayıdadır; fillari yapraklarının ucunda geriye kıvrık kısa dikenler bulunur. Çiçekleri pembe ile mor arası renktedir ve yaz aylarında açar. Balkanlar, Anadolu, Kafkasya ve İran'ı kapsayan bölgede yayılış gösterir. Kurak bozkırlar, yol kenarları ve terk edilmiş tarlalarda yaygındır. Bir alt türü Kuzey Amerika'ya taşınmış ve orada otlaklarda sorun yaratan istilacı bir yabancı ot hâline gelmiştir.

Centaurea (peygamberçiçeği, zerdali dikeni) cinsi, ağırlıklı olarak Akdeniz havzası ve Batı Asya'da yayılış gösteren, birkaç yüz türü kapsayan çok büyük bir cinstir; Anadolu bu cinsin çeşitlilik merkezlerinden biridir ve pek çok türü burada doğal olarak bulunur. Cinsin en önemli tanı özelliği, kapitulumu saran fillari yapraklarının ucundaki ek parçalardır: bunlar türe göre zarımsı, saçaklı, dişli ya da sert dikenli olabilir ve tür ayrımında temel karakterdir. Kapitulumda yalnızca tüp çiçekler bulunur; dış sıradaki çiçekler çoğu zaman daha iri ve kısır olup dilsi çiçek izlenimi verir. Asteraceae (papatyagiller), dünyanın en büyük çiçekli bitki familyalarından biridir. Bu familyada tek tek çiçek gibi görünen yapı aslında kapitulum adı verilen bir çiçek durumudur; çok sayıda küçük çiçek ortak bir tabla üzerinde toplanır ve dıştan fillari denen bracte yaprakçıklarıyla çevrilir. Meyve aki tipindedir ve çoğu zaman rüzgârla taşınmayı kolaylaştıran bir tüy tacı (papus) taşır.

Peygamberçiçekleri bozkırlar, kurak yamaçlar, kayalıklar, yol kenarları ve tarla kıyılarında yaygındır. Çiçekleri arılar, kelebekler ve diğer tozlayıcılar için değerli nektar kaynaklarıdır. Tohumlarının bir kısmı papus taşır, bir kısmı ise karıncalarla taşınır. Cinsin bazı türleri, doğal yayılış alanları dışına taşındıklarında istilacı yabancı otlar hâline gelmiştir.