Bombus rupestris (Fabricius, 1793)

Bombus rupestris, kırmızı kuyruklu guguk yaban arısı olarak bilinen, arı ailesi Apidae içinde yer alan iri bir türdür. Dişiler siyah tüylüdür, karnın ucu kırmızıdır ve kanatları belirgin biçimde koyu, isli renktedir; bu özellik onu benzer görünüşlü konağından ayırır. Başlıca konağı kırmızı kuyruklu yaban arısı Bombus lapidarius'tur.

Bombus cinsinin üyeleri iri, tıknaz ve yoğun tüylü gövdeleriyle tanınır. Gövdeyi örten uzun kıllar, sarı, beyaz, kırmızı, turuncu ve siyah renklerin oluşturduğu bantlar hâlinde dizilir; bu renk desenleri türlerin ayırt edilmesinde önemlidir, ancak aynı tür içinde bile değişkenlik gösterebildiğinden kesin tanı çoğu zaman uzman incelemesi gerektirir. Dişilerin arka bacaklarında polen taşımaya yarayan polen sepeti bulunur, erkeklerde ise iğne yoktur.

Konağına bağlı olarak çayırlarda, tarım alanlarında ve bahçelerde görülür. Avrupa'dan Batı Asya'ya kadar yayılış gösterir.

Bu tür, guguk yaban arıları olarak bilinen ve eskiden ayrı bir cins olarak değerlendirilen Psithyrus altcinsine aittir. Bu grubun kendi işçi kastı yoktur; dişilerde polen sepeti bulunmaz ve kendileri yuva kurmazlar. İlkbaharda, konak türün kraliçesinin yuvası kurulup ilk işçiler ortaya çıktıktan sonra, parazit dişi yuvaya girer, çoğunlukla konak kraliçeyi öldürür ya da baskı altına alır ve kendi yumurtalarını konak işçilerine büyüttürür. Bu yüzden yalnızca dişi ve erkek bireyleri vardır ve görülme sıklıkları konak türün bolluğuna sıkı sıkıya bağlıdır.

Yaban arıları yabani bitkilerin ve pek çok tarım bitkisinin, özellikle baklagillerin, domatesin ve meyve ağaçlarının önemli tozlayıcılarıdır. Çiçeği titreştirerek polen bırakmasını sağlayan titreşimli tozlama yapabilmeleri onları değerli kılar. Yaşam alanı kaybı, yoğun tarım, böcek ilaçları ve iklim değişikliği nedeniyle birçok Bombus türünün popülasyonu dünyanın çeşitli bölgelerinde azalmaktadır. Dişiler iğnelidir, ancak saldırgan değildir ve yalnızca rahatsız edildiklerinde sokarlar.