Bombus lapidarius (Linnaeus, 1758)

Bombus lapidarius, kırmızı kuyruklu yaban arısı olarak bilinen, arı ailesi Apidae içinde yer alan yaygın bir türdür. Kraliçeler ve işçiler kadifemsi siyah tüylüdür ve karnın ucu belirgin biçimde turuncu-kırmızı renktedir; bu görünüş onu kolay tanınan türlerden biri yapar. Erkeklerin başında ve göğsünün önünde sarı tüyler bulunur.

Bombus cinsinin üyeleri iri, tıknaz ve yoğun tüylü gövdeleriyle tanınır. Gövdeyi örten uzun kıllar, sarı, beyaz, kırmızı, turuncu ve siyah renklerin oluşturduğu bantlar hâlinde dizilir; bu renk desenleri türlerin ayırt edilmesinde önemlidir, ancak aynı tür içinde bile değişkenlik gösterebildiğinden kesin tanı çoğu zaman uzman incelemesi gerektirir. Dişilerin arka bacaklarında polen taşımaya yarayan polen sepeti bulunur, erkeklerde ise iğne yoktur.

Çayırlar, tarım alanları, bahçeler ve parklar gibi pek çok açık yaşam alanında görülür. Yuvasını çoğunlukla toprak altına, taş yığınlarının altına ya da duvar diplerine yapar; Latince adı da taşlarla ilişkisinden gelir. Kısa dilli bir türdür ve açık çiçekleri, özellikle papatyagilleri ve yoncaları sıkça ziyaret eder. Avrupa'nın büyük bölümünde ve Batı Asya'da yayılış gösterir. Guguk yaban arısı Bombus rupestris bu türün yuvalarında parazitlik yapar.

Toplumsal yaşam döngüsü tek yıllıktır. İlkbaharda kış uykusundan çıkan döllenmiş kraliçe, çoğunlukla toprak altındaki eski kemirgen yuvaları, çalı dipleri ya da ot yığınları gibi korunaklı yerlerde yuva kurar. Balmumundan yaptığı hücrelere yumurta bırakır ve ilk işçileri kendisi besler. Yaz boyunca birkaç düzinden birkaç yüze kadar bireye ulaşabilen koloni, mevsim sonunda yeni kraliçeler ve erkekler üretir. Çiftleşen genç kraliçeler kışı toprakta geçirirken eski koloni dağılır.

Yaban arıları yabani bitkilerin ve pek çok tarım bitkisinin, özellikle baklagillerin, domatesin ve meyve ağaçlarının önemli tozlayıcılarıdır. Çiçeği titreştirerek polen bırakmasını sağlayan titreşimli tozlama yapabilmeleri onları değerli kılar. Yaşam alanı kaybı, yoğun tarım, böcek ilaçları ve iklim değişikliği nedeniyle birçok Bombus türünün popülasyonu dünyanın çeşitli bölgelerinde azalmaktadır. Dişiler iğnelidir, ancak saldırgan değildir ve yalnızca rahatsız edildiklerinde sokarlar.