Boletus satanas

Boletus satanas, günümüzde Rubroboletus satanas adıyla bilinen, Boletaceae familyasına ait iri ve zehirli bir borulu mantardır. Türkçede şeytan mantarı olarak bilinir; Avrupa'nın en tanınmış zehirli borulu mantarlarından biridir.

Şapkası oldukça büyük ve etlidir; rengi beyazımsı gri, kirli beyaz ya da açık zeytin grisi tonlardadır ve yüzeyi kuru, kadifemsidir. Gözenekleri genç örneklerde sarı, olgunlaştıkça turuncu kırmızı ve kan kırmızısı renk alır; bastırıldığında maviye döner. Sapı kısa, çok kalın ve şişkin yapılıdır; sarı zemin üzerinde, özellikle orta ve alt kısımlarda kırmızı ve belirgin bir ağ deseni taşır. Etli kısmı açık renklidir ve kesildiğinde hafifçe maviye döner. Yaşlı örnekler leş benzeri hoş olmayan bir koku yayar.

Yaz ve sonbahar başında, sıcak ve kireçli topraklardaki yaprak döken ormanlarda, özellikle meşe, kayın ve kestane ağaçlarının altında yetişir. Ağaç kökleriyle ektomikoriza ilişkisi kurar. Güneşe açık, ılık orman kenarlarını tercih eder.

Avrupa'nın ılıman ve güney bölgelerinde, Akdeniz havzasında yayılış gösterir; birçok ülkede seyrek kabul edilir. Zehirlidir: yendiğinde kısa sürede mide bulantısı, şiddetli kusma ve ishal ile seyreden zehirlenmelere yol açar. Kırmızı gözenekli, ağ desenli saplı ve maviye dönen borulu mantarlar kesinlikle toplanıp tüketilmemelidir.

Bu tür uzun süre geniş anlamlı Boletus cinsi içinde ele alınmıştır. Son yıllarda yapılan DNA çalışmaları, eskiden tek bir cinste toplanan borulu mantarların aslında birbirinden oldukça farklı soy hatlarına ayrıldığını göstermiş ve pek çok yeni cinsin tanımlanmasına yol açmıştır. Bu nedenle aynı mantar, eski ve yeni kaynaklarda farklı bilimsel adlarla anılabilir. Teşhiste şapka rengi, gözeneklerin rengi, sap üzerindeki ağ deseni, etin kesildiğinde gösterdiği renk değişimi, tat ve koku ile birlikte yetiştiği ağaç türü ve toprak yapısı birlikte değerlendirilir.