Arbutus unedo

Arbutus unedo, funda gillerden (Ericaceae) her dem yeşil bir çalı ya da küçük ağaçtır. Türkçede kocayemiş, dağ çileği ya da sandal gibi adlarla bilinir. Akdeniz makilerinin en karakteristik bitkilerinden biridir ve parlak kırmızı, çilek benzeri meyveleriyle kolayca tanınır.

Genellikle 2 ile 5 metre boyunda, uygun koşullarda daha uzun olabilen bir bitkidir. Gövdesinin kabuğu kırmızımsı kahverengi olup ince şeritler hâlinde soyulur. Yaprakları deri gibi sert, uzunca eliptik, kenarları ince dişli, üst yüzü koyu yeşil ve parlaktır. Çiçekleri beyaz ya da hafif pembemsi, testi biçimlidir ve sarkık salkımlar hâlinde sonbahar ile kış başında açar. Meyveleri yuvarlak, yüzeyi pürtüklüdür ve yaklaşık bir yıl içinde olgunlaşarak sarıdan turuncuya, sonra kırmızıya döner. Bu nedenle bitki üzerinde çiçekler ve olgun meyveler aynı anda görülebilir.

Kuru yaz, ılık ve yağışlı kış iklimine uyum sağlamıştır. Makilik alanlar, kızılçam ormanlarının alt tabakası ve kayalık yamaçlarda yetişir, genellikle asitli toprakları tercih eder. Yangından sonra kök boğazından yeniden sürgün verebilir. Kış başında açan çiçekleri arılar için önemli bir besin kaynağıdır ve bundan elde edilen bal acımsı tadıyla bilinir. Meyveleri kuşlar ve diğer hayvanlar tarafından yenir.

Doğal yayılışı Akdeniz havzası ve Batı Avrupa'nın Atlantik kıyılarını kapsar; Türkiye'de Akdeniz, Ege, Marmara ve Batı Karadeniz kıyılarında bulunur. Meyveleri yenebilir, reçel ve likör yapımında kullanılır; ancak aşırı olgun meyveler fazla tüketildiğinde hafif sarhoşluk hissi ve mide rahatsızlığı yapabilir.

Funda gillerin üyeleri genellikle asitli toprakları sever ve kökleri, besince fakir topraklarda yaşamalarını kolaylaştıran özel mikorizal mantarlarla ortak yaşam kurar. Bu familya; orman gülleri, fundalar, yaban mersinleri ve kocayemiş gibi hem doğal bitki örtüsünde hem de bahçecilikte önemli yer tutan bitkileri kapsar.