Arbacioida

Arbacioida, derisidikenliler (Echinodermata) şubesinin denizkestaneleri (Echinoidea) sınıfına ait bir takımdır. Bu takımın üyeleri, düzenli (yuvarlak ve beşli simetriye sahip) denizkestaneleri arasında yer alır. Kabuklarının üst kısmında, anüs çevresindeki bölgenin genellikle dört veya beş büyük plakadan oluşması ve kabuk plakalarının yapısı takımı diğer düzenli denizkestanelerinden ayıran başlıca özelliklerdir.

Takım görece küçük bir gruptur ve yaşayan türlerin büyük kısmı Arbaciidae familyasında toplanır. Fosil kayıtları Mezozoyik'e kadar uzanır. En tanınmış üyelerinden biri, Akdeniz ve Doğu Atlantik kıyılarında yaygın olan siyah denizkestanesi Arbacia lixula'dır; bu tür Türkiye kıyılarında da sığ kayalık alanlarda sıkça görülür. Amerika kıyılarındaki Arbacia punctulata ise embriyoloji ve gelişim biyolojisi çalışmalarında uzun süredir model canlı olarak kullanılmaktadır.

Bu denizkestaneleri çoğunlukla sığ, kayalık kıyılarda yaşar. Ağız boşluğunda bulunan ve "Aristoteles feneri" adı verilen güçlü çiğneme aygıtıyla kayalar üzerindeki algleri kazıyarak beslenir; bazı türler küçük omurgasızları da tüketir. Kayalık habitatlardaki alg örtüsünü düzenleyerek kıyı ekosistemlerinin yapısında önemli rol oynarlar.

Uzun ve sivri dikenleri, dokunulduğunda insanlarda ağrılı batmalara yol açabilir; ancak zehirli değildirler. Kıyıda yüzerken veya yürürken bu canlılara basmamaya dikkat edilmelidir. Denizkestanelerinin larvaları planktonik yaşar ve akıntılarla uzak mesafelere taşınarak yeni alanlara yerleşebilir. Bu sayede takımın üyeleri geniş kıyı şeritlerinde yayılış gösterir.