Anchusa undulata

Anchusa undulata, hodangiller (Boraginaceae) familyasının Anchusa cinsine ait iki yıllık ya da kısa ömürlü çok yıllık otsu bir bitkidir. Halk arasında sığırdili olarak bilinen bu cinsin bir üyesi olan tür, Akdeniz havzasında, İber Yarımadası’ndan Balkanlar’a ve Batı Asya’ya kadar yayılış gösterir.

Bitki 20–50 cm boyunda, dik ya da yükselen, sert ve batıcı tüylerle kaplı gövdeler geliştirir. Tür adı dalgalı anlamına gelir ve kenarları belirgin biçimde dalgalı olan dar, mızrak biçimli yapraklarına işaret eder. Yapraklar kaba tüylü ve pürüzlüdür. Çiçekleri küçük, koyu mavi ya da mor mavi renklidir; taç borusunun ağzında beyazımsı, tüylü pullar bulunur. Çiçekler, gövde uçlarındaki kıvrık salkımlarda dizilir ve ilkbaharda açar.

Tür; kumlu alanlar, nadas tarlaları, yol kenarları, kuru çayırlar ve maki açıklıkları gibi güneşli, kurak ve bozulmuş ortamları tercih eder. Çiçekleri arılar ve diğer tozlaşma böcekleri tarafından ziyaret edilir. Meyveleri, hodangillere özgü dört parçalı, buruşuk yüzeyli fındıkçıklardan oluşur.

Anchusa cinsinin bazı üyelerinin köklerinde kırmızı boya maddesi bulunur ve geçmişte boyar madde olarak kullanılmıştır. Hodangillerin birçok üyesi gibi bu türler de pirolizidin alkaloitleri içerebilir, bu nedenle uzun süreli tüketimi sakıncalıdır. Sert tüyleri çıplak ciltte hafif tahrişe yol açabilir.

Hodangiller familyasının üyeleri yalnızca yabani bitki olarak değil, insan kültürü açısından da önem taşır. Hodan, kafesotu, sığırdili ve engerekotu gibi akrabaları yüzyıllardır halk hekimliğinde, boya yapımında ve arıcılıkta kullanılmıştır. Bununla birlikte familyanın pek çok üyesinde bulunan pirolizidin alkaloitleri, bu bitkilerin dikkatli değerlendirilmesini gerektirir. Ekolojik açıdan ise uzun süre açan çiçekleriyle yabani arılar, bal arıları ve kelebekler için önemli bir besin kaynağı oluştururlar.