Alnus glutinosa subsp. barbata

Alnus glutinosa subsp. barbata, adi kızılağacın Kafkasya, kuzey Anadolu ve İran’ın Hazar kıyıları gibi doğu kesimlerde yayılış gösteren alt türüdür. Huşgiller (Betulaceae) familyasına aittir. Adını, yaprakların alt yüzündeki daha belirgin tüylülükten alır; bazı kaynaklarda ayrı tür olarak (Alnus barbata) ele alınır.

Alnus glutinosa (adi kızılağaç) Avrupa’dan Batı Asya ve Kuzey Afrika’ya kadar geniş bir alanda yayılış gösteren, genellikle 20–25 metreye kadar boylanabilen bir ağaçtır. Yaprakları yuvarlakça ya da ters yumurtamsı, ucu çoğu zaman küt veya hafifçe girintilidir; genç yapraklar ve sürgünler yapışkan olur, türün adı da bu özelliğe gönderme yapar. Kabuğu yaşlı ağaçlarda koyu renkli ve çatlaklıdır. Kesilen odun havayla temas edince turuncu-kırmızı bir renk alır.

Odunu su altında uzun süre dayanıklı kaldığı için tarihte kazık, iskele ve su yapılarında kullanılmıştır. Türkiye’de adi kızılağaç özellikle Karadeniz ve Marmara bölgelerinde dere boylarında, sulak ovalarda ve nemli orman kenarlarında yaygındır. Tür, farklı bölgelerde yaprak tüylülüğü ve biçimi gibi özelliklerle ayrılan alt türlere ayrılır.

Kızılağaçlar (Alnus) köklerinde Frankia cinsi bakterilerle ortak yaşayarak havadaki azotu bağlayabilen ağaçlardır. Bu sayede besince fakir, ıslak topraklarda bile hızlı büyür ve dökülen yaprakları ile toprağı zenginleştirirler. Dişi kurular olgunlaşınca odunlaşarak küçük, kozalağa benzeyen yapılar oluşturur; bunlar kış boyunca dalda kalabilir ve içlerindeki küçük kanatlı tohumlar suyla ve rüzgârla dağılır. Kızılağaçlar dere kenarlarında kıyı ormanlarının temel türlerindendir ve kökleriyle kıyıları sağlamlaştırır.

Betulaceae familyası, huşlar (Betula), kızılağaçlar (Alnus), fındıklar (Corylus) ve gürgenleri (Carpinus) kapsar. Bu bitkilerin çiçekleri tek evciklidir: erkek çiçekler sarkık kedicikler hâlinde, dişi çiçekler ise daha küçük kurular hâlinde aynı bitki üzerinde bulunur. Tozlaşma rüzgârla olur ve çiçeklenme çoğunlukla yapraklanmadan önce, kış sonu ya da erken ilkbaharda gerçekleşir. Bu dönemde saçılan bol polen, duyarlı kişilerde alerjiye yol açabilir.