Verbascum artvinense

Verbascum artvinense, sığırkuyruğugiller (Scrophulariaceae) familyasının sığırkuyruğu (Verbascum) cinsine ait bir bitki türüdür. Cinsin üyeleri halk arasında sığırkuyruğu, sığırkuyruğu otu ya da çoban mumu gibi adlarla bilinir. Tür adı, Artvin iline gönderme yapar.

Bu cinsin bitkileri çoğunlukla iki yıllık yaşam döngüsüne sahiptir: birinci yıl yalnızca yaprak rozeti oluşur, ikinci yıl çiçeklenme ve tohum bağlama gerçekleşir. Yaprak ve gövdeler sık tüylüdür; tüylerin yapısı (basit, dallanmış ya da yıldızsı) türlerin ayırt edilmesinde önemli bir karakterdir.

Çiçekler beş parçalı, hafif simetrik olmayan, tekerlek biçimli bir taç yapraktan oluşur ve genellikle sarı, daha az sıklıkla beyaz, mor ya da kahverengimsi renklidir. Beş erkek organın sapları çoğu zaman mor ya da beyaz tüylerle kaplıdır; bu tüylerin rengi ve dağılımı tür tanımında sıkça kullanılır. Meyve, çok sayıda küçük tohum içeren bir kapsüldür. Çiçeklenme genellikle ilkbahar sonundan yaz sonuna kadar sürer ve çiçekler başta arılar olmak üzere çeşitli böceklerce tozlaşır.

Cinsin üyeleri çoğunlukla açık, kuru ve kayalık habitatlarda, bozkır ve dağ yamaçlarında, maki ve frigana alanlarında yetişir. Dünyada yaklaşık 450 tür bulunan cinsin en zengin olduğu bölge Anadolu’dur; Türkiye florasındaki türlerin önemli bir kısmı ülkeye özgüdür. Dar yayılışlı endemik türler, otlatma, yol yapımı ve tarım alanlarının genişlemesi gibi baskılara karşı hassastır.

Sığırkuyrukları halk arasında eskiden beri bilinen bitkilerdir; bazı türlerin çiçeklerinden yapılan çaylar öksürüğe karşı kullanılmış, tohumlarındaki saponinler nedeniyle balık sersemletmek amacıyla da yararlanılmıştır. Doğada ise uzun süre çiçekte kalmaları sayesinde tozlayıcı böcekler için önemli bir besin kaynağı oluştururlar.