Valerianella locusta

Valerianella locusta, hanımeligiller (Caprifoliaceae) familyasının Valerianella cinsine ait tek yıllık, küçük otsu bir bitki türüdür. Cinsin en bilinen üyesidir; yaprakları salata olarak tüketilir ve Avrupa'da kültür bitkisi olarak yetiştirilir. Taban yaprakları kaşık biçimli ve yumuşaktır, rozet oluşturur. İlkbaharda açık mavi küçük çiçekler açar; meyveleri yassı ve hemen hemen dişsizdir. Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da doğal yayılışlıdır.

Valerianella cinsi, eskiden kediotugiller (Valerianaceae) içinde ele alınan, günümüzde ise hanımeligiller (Caprifoliaceae) familyasına dahil edilen küçük, tek yıllık otsu bitkilerden oluşur. Cinste dünya genelinde yaklaşık 50-60 tür bulunur ve çeşitlilik merkezi Akdeniz havzası ile Batı ve Orta Asya'dır. Bu cinsin üyeleri genellikle çatallanarak dallanan gövdeli, karşılıklı ve basit yapraklı, dal uçlarında sık kümeler hâlinde toplanan çok küçük, beyazımsı, pembemsi ya da açık mavimsi çiçekli bitkilerdir.

Cinsin türlerini birbirinden ayırmak çoğunlukla zordur ve teşhiste en güvenilir özellik olgun meyvelerin biçimidir. Meyveler küçük, kuru ve tek tohumludur; üzerlerindeki kaliks (çanak) kalıntısının dişli, taç biçimli ya da çengelli olması, meyvenin şişkin, oluklu veya kanatlı yapısı türleri ayırt etmede kullanılır. Bu nedenle yalnızca çiçekli örneklerle tür düzeyinde teşhis çoğu zaman mümkün olmaz.

Bu cinsin üyeleri genellikle ilkbaharda çimlenip çiçeklenen, yaz kuraklığı başlamadan tohumlarını döken kısa ömürlü bitkilerdir. Tarlalar, bağlar, nadas alanları, yol kenarları, kayalık yamaçlar ve açık çayırlar gibi bozulmuş ya da seyrek bitki örtülü yerlerde sık görülürler. Küçük çiçekleri çeşitli küçük böcekler tarafından ziyaret edilir, ancak kendi kendine tozlaşma da yaygındır. Türkiye, Akdeniz ve İran-Turan floralarının buluşma noktasında yer aldığından bu cins açısından zengin bir ülkedir. Bu küçük bitkiler gözden kolayca kaçsa da ilkbahar otsu bitki örtüsünün doğal bir parçasıdır; tohumları küçük kuşlar ve böcekler için besin kaynağı oluşturur, kısa yaşam döngüleri ise yarı kurak ve Akdeniz ikliminin mevsimsel ritmine iyi uyum sağladıklarını gösterir.