Valerianella dentata

Valerianella dentata, hanımeligiller (Caprifoliaceae) familyasının Valerianella cinsine ait tek yıllık otsu bir bitki türüdür. Bu cinsin üyeleri halk arasında genel olarak kuzugevreği adıyla bilinir. Tür adı 'dişli' anlamına gelir ve meyvenin tepesinde bulunan, dişlere ayrılmış küçük çanak kalıntısına işaret eder. Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da geniş bir alana yayılmış olup özellikle hububat tarlalarında yabancı ot olarak bilinir.

Valerianella cinsinin üyeleri genellikle 5–40 cm boyunda, tek yıllık, narin otsu bitkilerdir. Gövde çoğunlukla dik ve tekrar tekrar ikiye çatallanarak dallanır; bu çatallı dallanma cinsin en tanınır özelliklerinden biridir. Yapraklar karşılıklı dizilir, alttakiler kaşık biçimli ve saplı, üsttekiler daha dar ve sapsızdır. Çok küçük, beyazımsı, açık mavi ya da pembemsi çiçekler dal uçlarında sık, yassı başçıklar hâlinde toplanır.

Cinsin türlerini birbirinden ayırmanın en güvenilir yolu meyvedir. Küçük, tek tohumlu meyvenin biçimi, tüylülüğü ve tepesindeki kaliks (çanak) kalıntısının yapısı türden türe belirgin farklar gösterir; çiçekli ama meyvesiz örneklerde kesin tanı çoğu zaman güçtür.

Bu bitkiler sonbahar ya da kış başında çimlenip ilkbaharda çiçeklenen, yaz kuraklığından önce tohumlarını döküp kuruyan kısa ömürlü yıllıklardır. Tarlalar, nadas alanları, bağ ve bahçe kenarları, yol kıyıları, kayalık yamaçlar ve açık bozkır gibi güneşli, seyrek bitki örtülü yerlerde yetişirler. Çiçekleri küçük böcekler tarafından ziyaret edilir, ancak birçok tür kendi kendine de tohum bağlayabilir.

Cinsin en tanınmış üyesi, salata yeşilliği olarak yetiştirilen kuzugevreğidir (Valerianella locusta); diğer türlerin genç yaprak rozetleri de bazı yörelerde yabani yeşillik olarak toplanabilir. Akdeniz havzası ve Batı Asya cinsin çeşitlilik merkezidir ve Türkiye bu bakımdan oldukça zengin bir bölgedir. Cins, eskiden kediotugiller (Valerianaceae) içinde ele alınırken güncel sınıflandırmalarda hanımeligiller (Caprifoliaceae) familyasına bağlanmaktadır.