Urtica fragilis

Urtica fragilis, Rosales takımının Urticaceae (ısırgangiller) familyasına bağlı Urtica cinsinin bir türüdür. Isırgan olarak bilinen bu cins, dünyanın ılıman bölgelerinde yayılış gösteren birkaç düzine türden oluşur. Cinsin üyelerinin ortak ve en bilinen özelliği, dokunulduğunda deriyi yakan özel tüyleridir.

Isırganlar karşılıklı dizilmiş, saplı ve kenarları dişli yapraklara, çoğunlukla dört köşeli gövdelere ve küçük, yeşilimsi, gösterişsiz çiçeklere sahip otsu bitkilerdir. Tür adı "kırılgan" anlamına gelir ve gövdelerinin görece narin yapısına işaret eder. Çiçekleri yaprak koltuklarındaki salkımsı ya da başak benzeri durumlarda toplanır; tozlaşma rüzgârla gerçekleşir. Meyveleri küçük, kuru ve tek tohumlu fındıkçıklardır. Yakıcı tüyler, ucu kolayca kırılan cam benzeri ince bir iğne gibi çalışır ve deriye histamin, asetilkolin ve başka tahriş edici maddeler bırakır.

Cinsin üyeleri genellikle nemli, gölgeli ve azotça zengin toprakları tercih eder. Orman kenarlarında, dere boylarında, kayalık yerlerin dibinde ve insan yerleşimlerinin çevresinde, hayvan ağıllarının yakınında sık görülürler. Isırganlar birçok böcek türü, özellikle bazı kelebeklerin tırtılları için önemli besin bitkileridir.

Bu tür Batı ve Orta Asya'nın dağlık bölgelerinde, Anadolu'nun doğusundan İran ve Afganistan'a kadar uzanan bir alanda yayılış gösterir. Yakıcı tüylerinin etkisi genellikle kısa sürelidir. Isırganların genç sürgünleri, pişirildiğinde yakıcılığını yitirdiği için pek çok bölgede yemeklerde ve halk hekimliğinde geleneksel olarak kullanılır.