Triticum turgidum

Triticum turgidum, buğdaygiller (Poaceae) familyasının Triticum cinsine ait, dört takımlı (tetraploit) buğdayları kapsayan tek yıllık bir türdür. Geniş anlamıyla ele alındığında yabani gernik buğdayı, kültür gernik buğdayı ve makarnalık buğday gibi birbirine yakın birçok buğday biçimi bu tür içinde alt türler olarak sınıflandırılır.

Bitkiler boğumlu saplara, düz ve şerit biçimli yapraklara ve sap ucunda sık, çoğunlukla uzun kılçıklı başaklara sahiptir. Başakçıklar başak ekseni üzerinde iki sıra hâlinde dizilir ve genellikle iki ya da daha fazla dane taşır. Yabani biçimlerde başak ekseni olgunlukta kırılır; kültür biçimlerinde ise eksen sağlamdır. Gernik gibi bazı kültür biçimlerinde daneler kavuzlara sıkıca sarılıyken makarnalık buğdayda daneler kavuzdan kolayca ayrılır.

Bu türün kökeni, iki takımlı yabani bir buğday ile Aegilops cinsine yakın bir ot arasındaki doğal melezleşmeye dayanır. Yabani gernik buğdayı Bereketli Hilal bölgesinde kültüre alınarak tarımın başlangıcında temel tahıllardan biri olmuştur. Ekmeklik buğday da daha sonra bu dört takımlı buğdaylardan biri ile Aegilops tauschii arasındaki melezleşmeyle ortaya çıkmıştır.

Türün günümüzde en önemli kültür biçimi makarnalık buğdaydır; irmik, makarna ve bulgur yapımında kullanılır. Gernik ise Türkiye’de bazı yörelerde hâlâ sınırlı ölçüde ekilen geleneksel bir kavuzlu buğdaydır. Bu tür, buğday ıslahı için değerli bir genetik kaynak oluşturur. Gluten içerdiği için çölyak hastaları bu buğdaylardan kaçınmalıdır.