Zea mays

Zea mays, Türkçede mısır olarak bilinen, buğdaygiller (Poaceae) familyasına ait tek yıllık bir tahıl bitkisidir. Buğday ve pirinçle birlikte dünyanın en önemli üç tahılından biridir ve üretim miktarı bakımından çoğu yıl ilk sırada yer alır.

Bitki, kalın ve dolgun gövdesiyle genellikle 1,5–3 metre, bazı çeşitlerde daha fazla boya ulaşır. Yaprakları geniş, uzun ve şerit biçimlidir. Mısır tek evcikli bir bitkidir: erkek çiçekler gövdenin tepesinde püskül biçiminde bir salkım oluşturur, dişi çiçekler ise yaprak koltuklarında, kavuz yapraklarla sarılmış koçanlar üzerinde bulunur. Koçandan dışarı sarkan uzun ipeksi yapılar dişi çiçeklerin tepecik borularıdır. Tozlaşma rüzgârla olur. Taneler sarı, beyaz, kırmızı, mor ya da alacalı olabilir.

Mısır sıcak seven bir bitkidir ve C4 fotosentez yolu sayesinde güneşli ve sıcak koşullarda çok verimlidir; dona dayanıksızdır, iyi gelişmesi için yeterli su ister. Tarlalarda ilkbaharda ekilir, yaz sonu ve sonbaharda hasat edilir.

Mısır, binlerce yıl önce Orta Amerika'da, bugünkü Meksika'da yabani bir teosinte türünden evcilleştirilmiştir. Avrupa'ya 16. yüzyılda ulaşmış ve oradan Anadolu'ya yayılmıştır. Bugün Türkiye'de özellikle Karadeniz, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'da yaygın olarak yetiştirilir. Taneleri un, irmik, nişasta, yağ ve şurup üretiminde, bitkinin tamamı ise silaj ve hayvan yemi olarak kullanılır. Doğada kendiliğinden yaşayan yabani popülasyonları yoktur; kültür alanları dışında ancak geçici olarak görülür.

Buğdaygiller familyası dünya genelinde on binden fazla türüyle en büyük bitki familyalarından biridir. Bu familyanın üyeleri rüzgârla tozlaşan sade çiçekleri, boğumlu gövdeleri ve kınlı yapraklarıyla tanınır; çayır ve bozkır ekosistemlerinin temelini oluştururlar, toprağı tutar ve pek çok otçul hayvanı beslerler.