Triticum monococcum var. mansfeldii

Triticum monococcum var. mansfeldii, kültür siyezi olarak bilinen Triticum monococcum türü içinde tanımlanmış bir varyetedir. Eski buğday sınıflandırmalarında başak rengi, kılçık özellikleri ve tüylülük gibi niteliklere göre çok sayıda varyete ayırt edilmiştir; bu varyetenin adı, kültür bitkileri üzerine çalışmış Alman botanikçi Rudolf Mansfeld'e ithaf edilmiştir. Bu tür varyeteler günümüzde çoğunlukla ayrı taksonomik birim olarak değil, türün içindeki çeşitlilik olarak değerlendirilir.

Siyez, insanlığın ilk evcilleştirdiği tahıllardan biridir ve diploit yapıdaki tek kültür buğdayıdır. Tek yıllık, ince saplı, genellikle 60–120 cm boylanan bir bitkidir. Başakları ince, yassı ve sık dizilidir; çoğunlukla kılçıklıdır. Kavuzlu bir buğday olduğundan taneler harmanda kavuzlardan kolay ayrılmaz ve ayrıca dövülmeleri gerekir. Başakçıklar genellikle tek tane taşır.

Yoksul ve taşlık topraklarda, kurak ve soğuk koşullarda yetişebilmesiyle bilinir; bu nedenle tarihsel olarak dağlık bölgelerin güvenilir tahılı olmuştur. Kendine tozlaşır, sonbaharda ya da ilkbaharda ekilir ve yaz aylarında hasat edilir.

Siyez, Neolitik dönemde Güneydoğu Anadolu'da, yabani atası olan yabani siyezden (Triticum baeoticum) evcilleştirilmiştir. Zamanla verimi daha yüksek buğdaylar karşısında gerilemiş, ancak Türkiye'de özellikle Kastamonu yöresinde geleneksel olarak yetiştirilmeye devam etmiştir. Siyez bulguru ve unu, yerel ve doğal ürünlere ilginin artmasıyla yeniden değer kazanmıştır; yerel çeşitleri önemli bir genetik miras olarak görülür.

Buğday cinsi (Triticum), insanlık tarihinde tarımın başlangıcıyla doğrudan ilişkili bir bitki grubudur. Yabani ve kültür buğdayları arasındaki ilişkiler, kromozom takımlarının sayısına ve genom yapısına göre incelenir. Anadolu, bu cinsin hem yabani akrabalarını hem de geleneksel yerel çeşitlerini barındırması bakımından dünyanın en önemli gen merkezlerinden biri olarak kabul edilir.