Triticum durum

Triticum durum, makarnalık buğday olarak bilinen ve buğdaygiller (Poaceae) familyasının Triticum cinsine ait tek yıllık bir tahıl bitkisidir. Günümüzde birçok kaynakta Triticum turgidum türünün bir alt türü olarak da sınıflandırılır. Dünyada ekmeklik buğdaydan sonra en çok yetiştirilen buğday türüdür.

Bitki dört takımlı (tetraploit) bir buğdaydır. Sapları boğumlu ve üst kısmı çoğu zaman dolgundur; yaprakları düz ve şerit biçimlidir. Başakları sık, yassı ve genellikle uzun, sert kılçıklıdır. Daneleri iri, sert ve camsı bir görünüme sahiptir; kesitleri sarımsı renktedir. Bu sertlik ve sarı renk, danenin yüksek protein ve karotenoit pigment içeriğinden kaynaklanır.

Makarnalık buğday, kültür gernik buğdayından seçilerek gelişmiştir ve Akdeniz havzası ile Batı Asya’da uzun bir tarım geçmişine sahiptir. Sıcak ve kurak yazlı, Akdeniz tipi iklimlere iyi uyum sağlar; bu nedenle Akdeniz ülkeleri, Orta Doğu, Kuzey Amerika’nın kurak bölgeleri ve Türkiye’de önemli ölçüde yetiştirilir. Türkiye’de özellikle Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu’nun bazı bölgelerinde ekimi yaygındır.

Danelerinden elde edilen irmik, makarna yapımının temel hammaddesidir. Ayrıca bulgur, kuskus ve bazı geleneksel ekmek türlerinin yapımında kullanılır. Glutenin özellikleri ekmeklik buğdaydan farklı olduğundan ekmek yapımına daha az elverişlidir. Gluten içerdiği için çölyak hastalığı olan kişiler bu buğdaydan elde edilen ürünlerden kaçınmalıdır.