Triticum dicoccoides

Triticum dicoccoides, yabani gernik buğdayı olarak bilinen ve buğdaygiller (Poaceae) familyasının Triticum cinsine ait tek yıllık bir ottur. Kültür buğdaylarının en önemli yabani atalarından biridir; bugün yetiştirilen makarnalık buğday ve ekmeklik buğdayın kökeni bu türe dayanır. Bazı sınıflandırmalarda Triticum turgidum türünün yabani alt türü olarak ele alınır.

Bitki ince saplı, dar yapraklıdır ve sap ucunda yassı, uzun kılçıklı bir başak taşır. Dört takımlı (tetraploit) bir türdür. Kültür buğdaylarından en önemli farkı, olgunlaşan başak ekseninin kırılgan olmasıdır: başak olgunlaştığında başakçıklar tek tek kopar ve uzun kılçıkları sayesinde toprağa düşerek kendiliğinden gömülür. Daneler kavuzlara sıkıca sarılı kalır. Bu özellikler, bitkinin doğada kendi kendine yayılmasını sağlar.

Tür, Bereketli Hilal bölgesinde, yani Güneydoğu Anadolu, Kuzey Suriye, Kuzey Irak, Batı İran ve Levant’ın kireçli ve bazaltik taşlı yamaçlarında, meşe ormanlık alanları ile bozkırların geçiş bölgelerinde yetişir. Kış yağışlarıyla çimlenir, ilkbaharda çiçeklenir ve yaz başında tohum bağlar.

İnsanlar yaklaşık on bin yıl önce bu türün tohumlarını toplayıp ekmeye başlamış ve kırılgan olmayan başaklara sahip bitkileri seçerek kültür gernik buğdayını elde etmiştir. Bu süreç, tarımın doğuşunun temel adımlarından biridir. Günümüzde tür, hastalıklara ve kuraklığa dayanıklılık gibi değerli genler barındırması nedeniyle buğday ıslahında önemli bir genetik kaynak olarak korunmaktadır.