Triticum aestivum

Triticum aestivum, ekmeklik buğday olarak bilinen ve buğdaygiller (Poaceae) familyasının Triticum cinsine ait tek yıllık bir tahıl bitkisidir. Dünyada en çok yetiştirilen buğday türüdür ve pirinç ile mısırla birlikte insanlığın temel besin kaynaklarından birini oluşturur.

Bitki genellikle yarım metre ile bir metreyi aşan boylara ulaşır; çeşitlere bağlı olarak boy, kılçık varlığı ve dane rengi değişir. Sapları içi boş ve boğumludur, yaprakları düz ve şerit biçimlidir. Çiçek durumu, sap ucunda yer alan sık bir başaktır. Başakçıklar başak ekseni üzerinde iki sıra hâlinde dizilir ve her biri birkaç çiçek içerir. Olgunlaşan başak eksenisi kırılmaz; daneler harmanda kavuzlardan kolayca ayrılır.

Ekmeklik buğday altı takımlı (heksaploit) bir türdür. Bereketli Hilal bölgesinde tarımı yapılan dört takımlı bir buğday ile yabani bir ot olan Aegilops tauschii arasındaki doğal melezleşme sonucunda, tarım tarihinin erken dönemlerinde ortaya çıkmıştır. Bu melezleşme bitkiye farklı iklimlere geniş uyum yeteneği ve ekmek yapımına elverişli gluten özellikleri kazandırmıştır. Kışlık ve yazlık çeşitleri bulunur.

Unu ekmek, pasta, bisküvi ve birçok hamur işinin temel hammaddesidir. Türkiye’de en çok ekilen tarla bitkisidir ve ülkenin hemen her bölgesinde yetiştirilir. Bitkinin içerdiği gluten proteinleri, çölyak hastalığı olan kişilerde bağırsak hasarına yol açar; bu kişilerin buğday ürünlerinden kaçınması gerekir.