Tribulus terrestris

Tribulus terrestris, Türkçede demir dikeni olarak bilinen, demir dikenigiller (Zygophyllaceae) familyasına ait tek yıllık bir otsu bitkidir. Güney Avrupa, Afrika, Asya ve Avustralya'nın sıcak ve kurak bölgelerinde geniş bir yayılışa sahiptir ve başka kıtalara da taşınmıştır. Türkiye'de yaygın olarak görülen bir bitkidir.

Bitki toprak yüzeyinde her yöne yayılan, bir metreye kadar uzayabilen tüylü gövdelerle yassı bir örtü oluşturur. Yaprakları karşılıklı dizilmiş ve tüysü yapıdadır; her biri birkaç çift küçük, uzunca yaprakçıktan oluşur. Çiçekler yaprak koltuklarında tek tek açar, küçük, beş taç yapraklı ve parlak sarı renklidir. Meyvesi en dikkat çekici özelliğidir: olgunlaşınca beş parçaya ayrılır ve her parça iki ya da daha fazla sert, sivri dikene sahiptir.

Kurak ve kumlu topraklarda, yol kenarlarında, tarla kenarlarında, demiryolu çevresinde, boş arsalarda ve çiğnenmiş alanlarda yetişir. Çiçeklenme yaz boyunca sürer. Sert dikenli meyveler hayvanların toynak ve tüylerine, insanların ayakkabılarına ve hatta araç lastiklerine yapışarak uzak mesafelere taşınır; bu, türün geniş yayılışının başlıca nedenidir.

Dikenli meyveleri yalınayak yürüyenlere ve otlayan hayvanlara yaralanmalar verebilir, bisiklet lastiklerini delebilir. Bitki bazı otçul hayvanlarda, özellikle koyunlarda, fazla tüketildiğinde ışığa duyarlılık ve karaciğer sorunlarına neden olabilir. Öte yandan geleneksel tıpta uzun süredir kullanılan bir bitkidir ve özütleri günümüzde çeşitli takviye ürünlerinde yer almaktadır. Demir dikenigiller familyası, kurak ve tuzlu ortamlara uyum sağlamış otsu bitkiler ve çalılardan oluşan, özellikle çöl ve yarı çöl bölgelerinde çeşitlilik gösteren bir gruptur.