Sternbergia lutea

Sternbergia lutea, sonbaharda açan parlak sarı çiçekleriyle tanınan soğanlı bir bitkidir. Koyu yeşil, şeritsi yaprakları çiçeklerle birlikte ya da kısa süre sonra gelişir. Akdeniz havzasında geniş bir yayılış gösterir ve Anadolu'da da bulunur; taşlık yamaçlarda, çalılıklarda ve açık alanlarda yetişir. Gösterişli çiçekleri nedeniyle uzun süredir süs bitkisi olarak yetiştirilir.

Sternbergia, nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasına ait, soğanlı ve çok yıllık otsu bitkilerden oluşan küçük bir cinstir. Cinste az sayıda tür bulunur ve doğal yayılışı Akdeniz havzasından Anadolu, Kafkasya, İran ve Orta Asya'ya kadar uzanır; Anadolu, cinsin en zengin olduğu bölgelerden biridir. Görünüş olarak çiğdemlere benzeseler de çiğdemlerden farklı olarak altı erkek organ taşırlar ve yumru yerine soğanla çoğalırlar.

Bu cinsin üyelerinin çiçekleri genellikle parlak sarı renkte, kadeh ya da huni biçimlidir. Türlerin çoğu sonbaharda çiçeklenir, bazıları ise kış sonu ya da ilkbaharda açar. Kurak ve taşlık yamaçlar, çalılıklar ve seyrek ormanlar başlıca yaşam alanlarıdır. Bitkiler sıcak ve kurak yaz aylarını toprak altında soğan hâlinde dinlenerek geçirir.

Sternbergia türleri de kardelenler gibi soğanları için doğadan toplanmış ve ticarete konu olmuştur; bu nedenle cinsin türleri CITES sözleşmesinin Ek II listesinde yer alır. Nergisgillerin birçok üyesi gibi bu bitkilerin soğanları da alkaloit içerdiğinden yenmemelidir. Sonbaharda açan parlak sarı çiçekleri, yılın bu döneminde az sayıda çiçek bulabilen arılar ve diğer böcekler için önemli bir besin kaynağıdır. Gösterişli görünümleri nedeniyle kaya bahçelerinde ve parklarda süs bitkisi olarak da yetiştirilirler; bahçe için gereken bitkilerin doğadan sökülmesi yerine üretilmiş soğanlardan sağlanması türlerin korunmasına katkı sağlar.