Sternbergia clusiana

Sternbergia clusiana, nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasından, sonbaharda açan iri, parlak sarı çiçekleriyle dikkat çeken soğanlı bir bitkidir. Cinsin en büyük çiçekli türlerinden biridir ve kurak yamaçlarda yaz sonu kuraklığının ardından açan çiçekleriyle göz alıcı bir görünüm oluşturur.

Sternbergia cinsi, nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasına ait küçük bir soğanlı bitki cinsidir. Üyeleri ilk bakışta çiğdemlere benzeyen, kadeh biçimli çiçekler açar; ancak çiğdemlerden farklı olarak üç değil altı erkek organ taşır ve toprak altında korm yerine gerçek bir soğan bulunur. Cins, Akdeniz havzasından Kafkasya ve Orta Asya'ya kadar uzanan bir bölgede yayılış gösterir ve türlerinin önemli bir kısmı Anadolu'da bulunur.

Bu türün çiçekleri kısa bir gövde üzerinde, doğrudan topraktan çıkıyormuş gibi görünür. Kadeh biçimli çiçekler iri, altın ya da limon sarısı renktedir; bazen yeşilimsi tonlar taşır. Çiçeklenme sonbaharda gerçekleşir ve çiçekler açtığı sırada yapraklar genellikle henüz görünmez; grimsi yeşil, şerit biçimli yapraklar çiçeklenmeden sonra çıkar ve kış boyunca büyür. Yaz aylarında bitki soğan hâlinde dinlenir.

Türkiye, Orta Doğu ve İran'ı içine alan bir bölgede, kurak ve taşlık yamaçlarda, bozkır alanlarında, kireçtaşı kayalıklarında ve seyrek çalılıklarda yetişir. Anadolu'nun iç ve güney kesimlerindeki step ve dağ eteklerinde bulunduğu bilinmektedir. Sıcak ve kurak yazlara uyum sağlamıştır.

Sternbergia türlerinin soğanları geçmişte süs bitkisi ticareti için doğadan büyük miktarlarda toplanmıştır. Bu nedenle cinsin türleri uluslararası ticareti düzenleyen CITES sözleşmesinin eklerinde yer alır ve Türkiye'de doğadan sökülmeleri ve ihracatları sıkı kurallara bağlanmıştır. Nergisgillerin diğer üyeleri gibi soğanları alkaloit içerir ve yenmemelidir.