Sorghum halepense(1)

Sorghum halepense, Türkçede kanyaş ya da geliç adlarıyla bilinen, buğdaygiller (Poaceae) familyasından bir türdür. Tür adı Halep kentinden gelir ve bitkinin Doğu Akdeniz kökenine işaret eder. Darı süpürgesi ve cin darısı olarak bilinen kültür sorgumu (Sorghum bicolor) ile aynı cinse aittir.

Kanyaş, buğdaygiller familyasının Andropogoneae oymağına ait, çok yıllık ve güçlü toprak altı gövdeleri (rizomları) olan iri bir otsu bitkidir. Boyu genellikle 0,5 ile 2 metre arasında değişir. Yapraklar geniş ve uzun, ortasında belirgin beyazımsı bir orta damar bulunur. Salkım şeklindeki çiçek durumu gevşek, piramit biçimli ve çoğunlukla morumsu renklidir; başakçıklar kılçıklı ya da kılçıksız olabilir.

Türün anavatanı Akdeniz havzası ve Batı Asya'dır; bugün ise insan eliyle dünyanın sıcak ve ılıman bölgelerinin büyük kısmına yayılmıştır. Tarla kenarları, sulanan tarım alanları, yol kenarları, kanal ve dere boyları tipik yaşam alanlarıdır. Hem tohumla hem de hızla yayılan rizomlarla çoğaldığı için dünyanın en zararlı yabancı otlarından biri olarak kabul edilir ve özellikle mısır, pamuk ve bağ gibi kültürlerde ciddi verim kayıplarına neden olur.

Kanyaş, yaz aylarında çiçeklenir. Genç bitkiler hayvanlar tarafından otlanabilir ve yem bitkisi olarak değerlendirilebilir; ancak kuraklık, don ya da çiğnenme gibi stres koşullarında dokularında siyanojenik glikozitler birikebilir. Bu dönemde otlayan hayvanlarda siyanür zehirlenmesi görülebileceğinden dikkat edilmesi gerekir. Rizomların toprakta uzun süre canlı kalması mücadeleyi güçleştirir; bu nedenle tarımda sürekli izlenmesi gereken bir türdür. Öte yandan derin ve yoğun kök sistemi, yol şevleri ve kanal kenarları gibi açık alanlarda toprağın tutulmasına katkıda bulunur; tohumları da birçok tohumcul kuş için besin kaynağıdır.