Setaria italica

Setaria italica, buğdaygiller (Poaceae) familyasının Setaria cinsine ait tek yıllık bir kültür bitkisidir. Dünyanın en eski tahıllarından biri olan bu darı, yabani akrabası Setaria viridis türünden binlerce yıl önce Doğu Asya’da kültüre alınmıştır.

Setaria cinsi, sıcak ve ılıman bölgelerde yayılış gösteren, 100’den fazla türü kapsayan bir buğdaygil cinsidir. Cinsin en belirgin özelliği, başakçıkların altında bulunan ve sertleşmiş dallardan oluşan kıl benzeri uzantılardır; bu kıllar çiçek durumuna fırça ya da tilki kuyruğu görünümü verir. Çiçek durumu sık, silindirik bir salkımdır ve olgunlaştığında başakçıklar kılları geride bırakarak dökülür. Setaria italica yabani akrabalarına göre çok daha iri yapılıdır; boyu bir metreyi aşabilir ve sarkık, kalın, tilki kuyruğunu andıran bir başak taşır. Tohumları küçük ve yuvarlaktır; çeşide göre sarı, kırmızımsı ya da kahverengi olabilir.

Bitki sıcak mevsimde yetişir, kısa vejetasyon süresi ve kuraklığa dayanıklılığıyla bilinir. Tohumları Asya’nın bazı bölgelerinde insan besini olarak tüketilir; dünyanın birçok yerinde ise kuş yemi ve hayvan yemi olarak yetiştirilir. Yeşil aksamı ot ve silaj olarak da değerlendirilir.

Kültür bitkisi olarak Asya, Avrupa ve Afrika’da geniş alanlarda yetiştirilir; tarla kenarlarında ve boş arazilerde zaman zaman yabanileşmiş olarak da görülür. Buğdaygiller çayır, bozkır ve mera ekosistemlerinin temel taşıdır; saçak kökleriyle toprağı tutarak erozyonu azaltır, otçul hayvanlara besin, böceklere ve kuşlara barınak ve tohum sağlar.

Poaceae (buğdaygiller) familyası, dünyada yaklaşık 12.000 türle en büyük bitki familyalarından biridir. Familyanın üyeleri boğumlu ve çoğunlukla içi boş saplara, iki sıra hâlinde dizilen ve sapı kın biçiminde saran yapraklara, kın ile ayanın birleştiği yerde dilcik adı verilen zarımsı ya da tüylü bir yapıya sahiptir. Çiçekler küçük, gösterişsiz ve rüzgârla tozlaşır; başakçık adı verilen birimlerde toplanır ve kavuzlarla korunur. Meyve, tohum kabuğunun meyve duvarıyla kaynaştığı karyopsis tipindedir.