Sesamum indicum

Sesamum indicum, Türkçede susam olarak bilinen, Pedaliaceae familyasına ait tek yıllık otsu bir kültür bitkisidir. İnsanlığın en eski yağ bitkilerinden biri olarak kabul edilir ve binlerce yıldır tohumları için yetiştirilmektedir. Yabani akrabalarının büyük bölümü Afrika’da bulunur; kültüre alınışının Hindistan alt kıtasında gerçekleştiği düşünülür.

Bitki genellikle 50–150 cm boyunda, dik, dört köşeli ve tüylü gövdeli olur. Yaprakları karşılıklı ya da üst kısımda almaşık dizilir; alt yapraklar loblu, üsttekiler ise mızrak biçimlidir. Yaprak koltuklarında tek tek açan çiçekler borumsu ya da çan biçimli olup beyaz, pembemsi ya da açık mor renklidir. Meyve, uzunlamasına oluklu bir kapsüldür ve içinde çok sayıda küçük, yassı tohum bulunur. Tohumların rengi çeşide göre beyaz, krem, kahverengi ya da siyah olabilir. Olgunlaşan kapsüller kendiliğinden açılarak tohumları saçtığı için hasat zamanlaması önemlidir.

Susam sıcak iklimi seven, kuraklığa görece dayanıklı bir bitkidir; iyi drene olan topraklarda yaz aylarında yetişir ve soğuğa duyarlıdır. Çiçekleri arılar başta olmak üzere böcekler tarafından ziyaret edilir, ancak bitki büyük ölçüde kendi kendini tozlayabilir.

Tohumları yağ bakımından zengindir ve susam yağı elde etmek için kullanılır. Türkiye’de susam özellikle tahin yapımında, simit ve unlu mamullerin üzerinde, helva ve çeşitli tatlılarda yaygın olarak kullanılır; ülkede de tarımı yapılmaktadır. Susam bazı kişilerde ciddi besin alerjisine yol açabilen bir besindir. Doğada zaman zaman tarlalardan kaçmış bireyler olarak görülebilir.

Susam, Pedaliaceae familyasının ekonomik açıdan en önemli üyesidir ve dünya genelinde başta Asya ve Afrika olmak üzere geniş alanlarda tarımı yapılır.