Ommatotriton vittatus

Şeritli semender

(Ommato = göz, gözle ilgili + triton = deniz tanrısı; vittatus = çizgili, şeritli → “şeritli gözlü semender”)

Dağ çayırlarının sessiz sularında, yıldızlı gecelerde süzülen zarif bir gölge gibi, bir kaya yüzeyinden diğerine akan efsanevi siluet.

Erkek bireylerde üreme döneminde sırt boyunca belirgin ve yüksek dalgalı bir sırt çıkıntısı oluşur.
Genel gövde rengi kahverengi tonlarındadır, vücut boyunca uzanan açık krem veya sarımsı bir sırt çizgisi (vitta) bulunur.
Karın kısmı turuncu–kırmızı tonlarında, siyah beneklerle kaplıdır.
Gözler büyüktür ve parlak kehribar rengindedir.
Dişiler daha sade, sırt çıkıntısı olmayan, ama yine de sırt şeridi belirgin bireylerdir.
Boy uzunluğu: erkeklerde 10–13 cm, dişilerde 8–11 cm.

Doğu Karadeniz Dağları, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu, ayrıca Kafkasya, İran, Irak, Suriye, Lübnan ve Ürdün’de yayılış gösterir.
Türkiye’de: Artvin, Erzurum, Bingöl, Elazığ, Hakkâri, Şırnak ve Van çevresi.
Rakım: 1000–3000 m; alpin çayırlarda, geçici karstik gölcükler, soğuk su kaynakları ve yüksek dağ göletlerinde yaşar.
Üreme dönemi dışında karasal olarak taş altı ve nemli orman altı örtülerinde yaşar.

Larval evrede planktonlar, küçük su böcekleriyle; ergin dönemde ise böcek, solucan, örümcek ve yumuşakçalarla beslenir.
Geceleri avlanan, hızlı ve çevik bir türdür.
Ekosistem içinde hem yırtıcı hem de av rolüyle önemli denge unsurlarından biridir.

Üreme dönemi: Mart–Haziran, rakıma göre değişir.
Suya dönüş yapan erkek bireyler sırt ve kuyruk süslemeleri ile dikkat çeker.
Erkek birey, dişinin önünde dans eder ve spermatofor bırakır → iç döllenme gerçekleşir.
Dişi birey yumurtaları suya bırakır; yaprak, taş ve yosunlara tek tek yapıştırır (30–150 yumurta).
Larvalar 2–3 ayda metamorfoz geçirerek kara yaşamına geçer.

Deri teması: Sabun ve su ile yıkama yeterlidir.
Göz veya ağız teması: Bol su ile durulama yapılmalı, semptom varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Evcil hayvanlar için genellikle toksik değildir, ama yutulması halinde veteriner kontrolü gerekir.

Bazı bölgelerde “dağ ruhu” olarak anılmıştır; üreme dönemindeki sırt çıkıntısı yerel halk tarafından mistik kabul edilir.
Türkiye’de eskiden Triturus vittatus adıyla anılmıştır, sonradan ayrı cinse (Ommatotriton) ayrılmıştır.
Birçok uluslararası listede “doğu Akdeniz'in simge türlerinden biri” olarak kabul edilmektedir.

Efsane: Sırtındaki çıkıntı zehir torbasıdır.
Gerçek: Sırt çıkıntısı yalnızca erkek bireylerde çiftleşme dönemine özel oluşur; zehir içermez.
Efsane: Kışın taş olur, baharda tekrar canlanır.
Gerçek: Kış uykusuna yatar (brumasyon), ilkbaharda yeniden aktiftir.
Efsane: Şerit sayısı yaşını gösterir.
Gerçek: Şerit sabittir; yaşla ilgili değildir.
Efsane: Yere düştüğünde toprağı zehirler.
Gerçek: Tam aksine, sağlıklı ekosistemlerin bir göstergesidir.