Scrophularia peregrina

Scrophularia peregrina, sıracaotugiller (Scrophulariaceae) familyasının Scrophularia (sıracaotu) cinsine ait bir bitki türüdür. Akdeniz havzasında yaygın, tek yıllık bir sıracaotu türüdür. Genellikle 20–60 cm boylanır; gövdesi dört köşeli ve tüysüze yakındır. Yaprakları ince, parlak yeşil, yumurtamsı ile kalp biçimli arasında ve kenarları iri dişlidir; görünüşü ısırgan yapraklarını andırır. Çiçekleri küçük, koyu kırmızımsı kahverengi ya da morumsudur ve yaprak koltuklarından çıkan az çiçekli durumlarda bulunur. Kışın ve ilkbaharda gelişir, gölgeli kaya dipleri, duvar kenarları, zeytinlikler ve ağaç altları gibi nemli ve yarı gölgeli yerleri tercih eder. Türkiye'de özellikle Akdeniz ve Ege kıyı bölgelerinde görülür.

Sıracaotu cinsinin üyeleri genellikle çok yıllık, bazen iki yıllık ya da tek yıllık otsu bitkiler veya yarı çalılardır. Gövdeleri çoğunlukla dört köşelidir; yapraklar karşılıklı dizilir ve kenarları sıklıkla dişli ya da loblu olur. Çiçekler gövde ucunda gevşek, salkımsı veya dallanmış durumlarda toplanır. Taç küçük, iki dudaklı ve şişkin, küremsi bir tüp biçimindedir; rengi çoğunlukla kahverengimsi kırmızı, morumsu, yeşilimsi ya da sarımsıdır. Üst dudağın iç kısmında çoğu türde körelmiş bir erkek organ (staminodyum) bulunur ve bu yapının biçimi tür ayrımında önemli bir karakterdir. Meyve iki gözlü, çok tohumlu bir kapsüldür.

Bu cinsin çiçekleri bol nektar üretir ve özellikle yaban arıları ile eşek arıları tarafından ziyaret edilir; bu nedenle tozlaşmada eşek arılarının rolü büyüktür. Türlerin çoğu ilkbahar sonu ile yaz aylarında çiçeklenir. Yaşam alanları türe göre değişmekle birlikte kayalık yamaçlar, taşlık ve kireçtaşı alanlar, step, çalılık, orman kenarları, dere boyları ve nemli, gölgeli yerler en sık görüldükleri ortamlardır.

Scrophularia cinsi dünyada yaklaşık 200'ü aşkın tür içerir ve başlıca Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde, özellikle Akdeniz havzası, Anadolu, Kafkasya ve İran-Turan bölgesinde çeşitlenmiştir. Türkiye bu cinsin en zengin olduğu ülkelerden biridir ve çok sayıda endemik tür barındırır. Cinsin adı, eskiden sıraca (skrofula) hastalığına karşı halk hekimliğinde kullanılmasından gelir; bazı türler iridoit glikozitler gibi biyolojik etkin maddeler içerdiğinden geleneksel tıpta yer bulmuştur, ancak bilinçsiz kullanımı önerilmez.