Scrophularia atropatana

Scrophularia atropatana, sıracaotugiller (Scrophulariaceae) familyasının Scrophularia cinsine ait otsu bir bitki türüdür. Tür adı, bugünkü İran Azerbaycanı bölgesinin eski adı olan Atropatene'ye gönderme yapar; tür bu bölge ve çevresindeki dağlık alanlarla ilişkilidir. Cinsin diğer üyeleri gibi küçük, iki dudaklı çiçekler açan bir sıracaotudur.

Scrophularia, sıracaotugiller (Scrophulariaceae) familyasına adını veren cinstir ve Türkçede genel olarak "sıracaotu" adıyla bilinir. Dünya genelinde iki yüzü aşkın türü bulunan cins, en yüksek çeşitliliğine Akdeniz havzası, Anadolu, İran ve Orta Asya'da ulaşır. Türkiye bu cins bakımından oldukça zengindir ve ülkede yetişen türlerin önemli bir kısmı endemiktir.

Cinsin üyeleri tek yıllık, iki yıllık ya da çok yıllık otlar veya yarı çalılardır. Gövdeleri çoğunlukla köşelidir; yapraklar genellikle karşılıklı dizilir ve kenarları dişli ya da parçalıdır. Çiçekler küçüktür, gevşek salkım ya da dallanmış durumlar halinde açar. Taç kısa, şişkince ve iki dudaklıdır; rengi türlere göre kahverengimsi mor, kırmızımsı, yeşilimsi ya da sarımsı olabilir. Pek çok türde üst dudağın altında kısırlaşmış bir erkek organ kalıntısı (staminodyum) bulunur ve bu yapının biçimi tür ayrımında önemli bir özelliktir. Meyve, çok sayıda küçük tohum içeren iki gözlü bir kapsüldür.

Sıracaotları kayalık yamaçlar, bozkırlar, dere kenarları, orman açıklıkları ve nemli yerler gibi çok çeşitli ortamlarda yetişir. Çiçekleri bol nektar üretir ve başta yaban arıları ile eşek arıları olmak üzere çeşitli böceklerce tozlaşır. Bazı türleri halk hekimliğinde tarih boyunca deri hastalıkları ve sıraca (lenf bezi şişkinliği) için kullanılmış, cinsin adı da bu kullanımdan gelmiştir. Ancak bitkilerin içerdiği etkin maddeler nedeniyle bilinçsiz kullanım önerilmez.