Pheidole megacephala (Fabricius, 1793)

Pheidole megacephala, karıncalar familyasına (Formicidae) ait ve İngilizcede "iri başlı karınca" olarak bilinen bir türdür. Küçük işçiler yaklaşık 2 mm boyunda ve sarımsı kahverengidir; asker işçiler ise vücuduna göre çok büyük, kalp biçimli başlarıyla dikkat çeker.

Pheidole, dünyanın en kalabalık karınca cinslerinden biridir ve binden fazla tür içerir; Myrmicinae alt familyasına aittir. Cinsin en belirgin özelliği işçi kastının iki belirgin biçimde ayrılmasıdır: küçük başlı, çevik küçük işçiler (minör) ile vücuduna oranla çok iri başlı "asker" işçiler (majör). Askerler güçlü çeneleriyle tohumları kırar, iri avları parçalar ve yuvayı savunur. Bu cinsin üyeleri genellikle toprakta, taş altlarında veya çatlaklarda yuva kurar; tohum, küçük eklem bacaklılar ve tatlı salgılarla beslenir. Sıcak bölgelerde özellikle zengin tür sayısına ulaşırlar.

Bu cinsin kolonileri genellikle bir kraliçe tarafından kurulur, ancak bazı türlerde birden fazla kraliçe bulunabilir. Minör işçiler yiyecek arar ve buldukları besine kısa sürede yoğun kitleler hâlinde yığılır; büyük ya da sert besinler bulunduğunda askerler çağrılır. Birçok tür hasat karıncası gibi tohum depolar ve bu yolla bitki tohumlarının dağılımını etkiler. İnsanlar için tehlikeli değildirler; bazı türler ise yerleşim yerlerinde ve tarım alanlarında zararlı hâle gelebilir.

Türün kökeninin Afrika olduğu düşünülür; ancak insan taşımacılığıyla tropik ve subtropik bölgelerin hemen tamamına yayılmıştır. Dünyanın en zararlı istilacı türleri arasında sayılır: kalabalık, çok kraliçeli koloniler kurar, yerli karıncaları ve başka küçük omurgasızları baskılar, yaprak bitleri ve koşnilleri koruyarak tarım zararlılarının artmasına yol açabilir. Evlerde ve depolarda da sorun yaratabilir.

Karıncalar (Formicidae), zar kanatlılar (Hymenoptera) takımına ait, tamamen sosyal yaşayan böceklerdir. Koloniler genellikle bir ya da birden çok kraliçe, kısır dişi işçiler ve yalnızca belirli dönemlerde ortaya çıkan kanatlı erkeklerden oluşur. Karıncaları diğer böceklerden ayıran başlıca özellikler dirsek biçiminde kırılan antenler ile göğüs ve karın arasında yer alan bir ya da iki boğumlu ince beldir (petiol ve postpetiol). Toprağı havalandırmaları, tohum taşımaları, ölü hayvan kalıntılarını parçalamaları ve başka omurgasızları avlamaları nedeniyle karıncalar karasal ekosistemlerin en önemli canlı gruplarından biridir.