Oryza rufipogon

Oryza rufipogon, buğdaygiller (Poaceae) familyasının Oryza cinsine ait yabani bir pirinç türüdür. Asya pirincinin (Oryza sativa) yabani atası olarak kabul edilir ve bu nedenle hem evrim biyolojisi hem de bitki ıslahı açısından büyük önem taşır. Çeltiğin evcilleştirilmesine ilişkin araştırmaların merkezinde bu tür yer alır.

Çok yıllık ya da kısa ömürlü olabilen, su içinde ya da çamurlu kıyılarda yetişen, uzun boylu bir ottur. Gövdeleri çoğunlukla yatık başlayıp yükselir; su derinliğine bağlı olarak oldukça uzun olabilir ve boğumlarından kök salarak yayılabilir. Yaprakları uzun ve dar, şerit biçimlidir. Salkımları gevşektir; başakçıkları genellikle uzun ve kızılımsı kılçıklıdır. Türün adındaki "rufipogon" (kızıl sakallı) sözcüğü de bu kılçıklara işaret eder. Kültür pirincinden farklı olarak olgun taneleri kolayca dökülür; bu, yabani bitkiler için tohum yayılımını sağlayan önemli bir özelliktir.

Bataklıklar, sığ göletler, hendekler, nehir taşkın alanları ve çeltik tarlalarının kenarları tipik yaşam alanlarıdır. Hem tohumla hem de gövde parçalarıyla çoğalabilir. Kültür pirinciyle kolayca melezlenebildiğinden, çeltik tarlalarında görülen "yabani" ya da "kırmızı" pirinç formlarının oluşumunda rol oynayabilir.

Türün doğal yayılış alanı Güney ve Güneydoğu Asya, Güney Çin ve Kuzey Avustralya'yı kapsar. Hastalıklara ve zararlılara dayanıklılık gibi özellikler bakımından taşıdığı genetik çeşitlilik, kültür pirincinin ıslahı için değerli bir kaynaktır. Sulak alanların kurutulması ve tarım alanlarının genişlemesi nedeniyle bazı bölgelerde doğal popülasyonları azalmaktadır; bu nedenle gen kaynağı olarak korunması önem taşır. Buğdaygiller familyası dünya genelinde on binden fazla türle çiçekli bitkilerin en büyük familyalarından biridir; tahıllar, yem bitkileri ve çayır otları gibi insan için son derece önemli bitkileri içerir ve karasal ekosistemlerin büyük bölümünde bitki örtüsünün temelini oluşturur. Buğdaygillerin çoğu gibi rüzgârla tozlaşır; çiçeklerinde gösterişli taç yapraklar bulunmaz, bunun yerine çiçek tozları rüzgârla taşınır ve tanıma çoğunlukla başakçık ile kavuzların yapısına dayanır.