Orchestia gammarellus (Pallas, 1766)

Orchestia gammarellus, amfipodlar takımının Talitridae familyasına ait Orchestia cinsine ait, Avrupa kıyılarının en tanınmış kum pirelerinden biridir. Erginleri yaklaşık 1,5–2 santimetre boyuna ulaşabilir; renkleri kahverengimsi, zeytin yeşilimsi ya da grimsi tonlardadır. Çoğu küçük amfipod türü gibi tanınması için mikroskop altında anten, gnatopod ve kuyruk uzantılarının ayrıntılı incelenmesi gerekir.

Amfipodlar (Amphipoda), yüksek kabuklular (Malacostraca) sınıfına ait, çoğunlukla birkaç milimetre ile birkaç santimetre boyunda, yanlardan basık gövdeli küçük kabuklulardır. Gövdeleri baş, yedi halkalı göğüs ve karın bölgelerinden oluşur; göğüs bacaklarının bir bölümü avı ya da besini tutmaya yarayan kıskaç benzeri gnatopodlara dönüşmüştür. Gözleri saplı değildir ve vücudu örten sert bir kabuk (karapaks) bulunmaz. Dişiler yumurtalarını göğüslerinin altındaki kuluçka kesesinde taşır; yavrular larva evresi geçirmeden, erginlere benzer biçimde doğrudan gelişir.

Talitridae, "kum pireleri" ya da "kıyı zıplayıcıları" olarak bilinen ve amfipodlar arasında karada yaşamaya en iyi uyum sağlamış grubu oluşturan bir familyadır. Üyeleri genellikle deniz kıyılarında, karaya vurmuş yosun ve deniz çayırı yığınlarının altında, nemli kum ve çakıllar arasında yaşar. Güçlü karın bacakları ve kuyruk uzantıları sayesinde tehlike anında havaya sıçrayarak kaçarlar. Çürümekte olan bitkisel artıklarla beslenerek kıyıların temizlenmesine ve besin maddelerinin geri dönüşümüne katkı sağlarlar.

Bu tür Kuzeydoğu Atlantik kıyılarından Akdeniz'e kadar geniş bir alanda yaygındır; gelgit çizgisinin üst kesimlerinde, yosun yığınlarının altında ve tuzlu bataklık kenarlarında yaşar, nemli ortamlarda kıyıdan biraz içerilere de girebilir. Familyanın birçok üyesi ülkemizin kıyı sularında bulunur.

Amfipodlar deniz ekosistemlerinde besin zincirinin önemli halkalarından biridir. Organik maddeyi parçalayarak madde döngüsüne katkıda bulunur, aynı zamanda balıklar, deniz kuşları ve daha büyük omurgasızlar için başlıca besin kaynaklarından birini oluştururlar. Kirliliğe ve çevresel değişimlere karşı duyarlı olan pek çok türü, bilimsel çalışmalarda deniz ve kıyı ortamlarının sağlığını değerlendirmek için gösterge canlı olarak kullanılır. İnsanlar için herhangi bir tehlike oluşturmazlar.