Narcissus serotinus

Narcissus serotinus, nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasından, sonbaharda çiçek açan küçük ve narin bir nergis türüdür. Tür adı Latincede “geç gelen” anlamına gelir ve çiçeklerini nergislerin çoğundan farklı olarak yaz kuraklığından sonra, sonbaharda açmasına işaret eder.

Narcissus cinsi, nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasına ait soğanlı, çok yıllık otsu bitkileri kapsar. Cinsin üyelerinde çiçek, altı adet yaprak benzeri periant parçası ile bunların ortasında yer alan ve taç ya da korona olarak adlandırılan kadeh veya boru biçimli bir yapıdan oluşur. Yapraklar soğandan doğrudan çıkar, şerit ya da sap biçimlidir; çiçekler yapraksız bir gövdenin ucunda, zarımsı bir brakte içinden tek tek ya da küme hâlinde açar.

Bitki alçak boyludur; ince gövdesinin ucunda çoğunlukla tek, bazen iki küçük çiçek taşır. Periant parçaları beyaz ve yıldız biçiminde açılmıştır; ortadaki taç ise çok küçük, sarı ile turuncu tonlarında, üç parçalı görünebilen kısa bir halka şeklindedir. Çiçekler hafif kokuludur. Bu türün dikkat çekici bir özelliği, çiçeklenme sırasında çiçek açan soğanlarda genellikle yaprak bulunmamasıdır; ince yapraklar çiçek açmayan soğanlardan çıkar ya da çiçeklenmeden sonra görünür.

Akdeniz havzasında, özellikle kıyıya yakın kurak otlaklarda, taşlık ve kayalık yamaçlarda, makiliklerde ve kumlu alanlarda yetişir. Yaz aylarını toprak altında soğan hâlinde geçirir ve ilk sonbahar yağmurlarıyla birlikte çiçeklenir. Uzun süre geniş bir yayılışa sahip tek bir tür olarak ele alınmış, ancak benzer sonbahar nergislerinin bir kısmı (örneğin Narcissus obsoletus) sonradan ayrı türler olarak kabul edilmiştir.

Cinsin bütün üyeleri gibi bu bitki de likorin başta olmak üzere çeşitli alkaloitler içerir ve tüm kısımları, özellikle soğanı, zehirlidir. Soğanların yanlışlıkla yemeklik soğan ya da pırasa sanılarak tüketilmesi bulantı, kusma ve ishale yol açabilir; sapından çıkan özsu ise hassas kişilerde ciltte tahrişe neden olabilir. Bahçede yetiştirilirken bu özelliği göz önünde bulundurulmalı, çocukların ve evcil hayvanların bitkiye erişimi engellenmelidir.