Meşe Mazı Arısı
Cynips quercusfolii meşe yapraklarında meydana getirdiği küre şeklindeki gal yapılarıyla bilinen Cynipidae familyasına mensup uzmanlaşmış bir gal arısı türüdür. Gal yapısı bitki dokularının arının salgıladığı kimyasal maddeler ve larva faaliyeti sonucunda anormal gelişmesiyle ortaya çıkan koruyucu yapıları ifade etmektedir. Bu tür meşe ağaçlarının yaprak dokularını manipüle ederek larvalarının beslenmesini ve korunmasını sağlayacak özel mikro yaşam alanları oluşturur.
Görünüm ve Gal Yapısı
Ergin bireyler oldukça küçük boyutlu olup yaklaşık 3 ile 4 milimetre boyundadır. Vücut yapıları koyu kahverengi veya siyah tonlarındadır.
En belirgin karakteristik özelliği yaprakların alt yüzeyinde oluşturduğu gallardır. Bu gallar kiraz veya erik büyüklüğüne ulaşabilen 10 ile 22 milimetre çapında küresel yapılardır. Galın dış yüzeyi başlangıçta pürüzsüz açık yeşil veya sarımsı renkte olup güneş gören kısımları kızarır veya pembeleşir. Sonbahara doğru galın dokusu sertleşir süngerimsi yapısı kuruyarak kahverengiye döner. Galın tam merkezinde larvanın geliştiği küçük bir beslenme odacığı yer alır.
Yaşam Döngüsü ve Üreme
Cynips quercusfolii karmaşık bir heterogoni yani eşeyli ve eşeysiz döl değișimi yaşam döngüsüne sahiptir. Bir yıl içerisinde iki farklı jenerasyon tamamlanır.
Eşeysiz Agamik Jenerasyon: Sonbaharda meşe yapraklarındaki büyük küresel galların içinden çıkan dişiler döllenme olmaksızın bakire doğum (partenogenez) yoluyla çoğalırlar. Bu dişiler kış sonunda veya erken ilkbaharda meşe ağaçlarının henüz açmamış tomurcuklarına yumurtalarını bırakırlar.
Eşeyli Eşeyjenerasyon Jenerasyon: İlkbaharda tomurcuklarda çok daha küçük yaklaşık 2-3 milimetre boyutunda tüylü ve belirsiz gallar oluşur. Bu gallardan Mayıs veya Haziran ayında hem erkek hem dişi ergin bireyler çıkar. Çiftleşmenin ardından döllenmiş dişiler yumurtalarını meşe yapraklarının damarlarına bırakır. Yaz boyunca bu yumurtalardan gelişen larvalar yaprak altında sonbaharda olgunlaşan büyük küresel galları oluşturur.
Ekolojik İlişkiler ve Konukçular
Cynips quercusfolii esas olarak Quercus robur (saplı meşe) ve Quercus petraea (sapsız meşe) türlerini konukçu olarak seçer.
Oluşturulan gallar sadece larvayı korumakla kalmaz aynı zamanda parazitoit arı türleri (örneğin Torymidae ve Eulophidae familyaları) için de bir hedeftir. Parazitoit arılar uzun yumurtlama borularıyla galı delerek Cynips larva veya pupasına kendi yumurtalarını bırakırlar. Ayrıca bazı inatçı böcek türleri (inquiline) galı kendi larvaları için sığınak ve besin kaynağı olarak kullanabilir.
Dağılımı ve Ağaç Sağlığına Etkisi
Avrupa genelinde ve meşe ormanlarının yaygın olduğu Doğu Avrupa ile Ön Asya bölgelerinde dağılım gösterir.
Görsel olarak dikkat çekici yapılar oluşturmalarına rağmen Cynips quercusfolii genellikle konukçu meşe ağaçlarına ciddi veya kalıcı bir zarar vermez. Yoğun popülasyonlarda yaprak alanını kısmen daraltabilse de orman sağlığı açısından büyük bir tehdit oluşturmaz.
Halkın Merak Ettikleri
Bu yapılar meşe ağacının kendi meyvesi midir Hayır. Meşe ağacının meyvesi meşe palamududur. Yapraklardaki bu küreler meşe arısının larvalarını korumak için bitki dokusunu uyarması sonucu oluşan gal yapılarıdır.
Yaprakların altındaki bu kırmızı küreler zararlı mıdır Ağaçlar için ölümcül bir zararı yoktur. İnsanlar veya evcil hayvanlar için herhangi bir zehir veya tehlike taşımazlar.
Galın içinden ne çıkar Gal kuruyup olgunlaştığında içindeki larva pupa evresini tamamlar ve yapıyı delerek küçük bir arı olarak dışarı çıkar.
Araştırma ve Derleme: Ahmet Taşçı - Yaban Hayatı Bilimcisi
Kaynaklar
Ascerno M E 1991 Oak Galls University of Minnesota Extension Bulletin Dall'Asta A et al 2004 Gall Wasps Hymenoptera Cynipidae of Oak Trees Fauna Mundi Eady R D and Quinlan J 1963 Handbooks for the Identification of British Insects Hymenoptera Cynipoidea Royal Entomological Society of London Stone G N Schonrogge K 2003 The adaptive significance of insect gall morphology Trends in Ecology and Evolution 18 512-522
