Melampyrum arvense var. arvense

Melampyrum arvense var. arvense, canavarotugiller (Orobanchaceae) familyasından Melampyrum cinsine ait tarla inekbuğdayı türünün tipik varyetesidir. Tek yıllık, dik büyüyen, genellikle 20–50 cm boylanabilen bir bitkidir. Yaprakları dar ve mızraksıdır. En dikkat çekici özelliği, sürgün ucundaki sık başakta yer alan, kenarları dişli ve pembe-mor renkli brakteleridir; bu brakteler arasında sarı boğazlı, pembe-mor tonlarında iki dudaklı çiçekler bulunur.

Tür, yarı parazit bir bitkidir: yeşil yaprakları sayesinde fotosentez yapabilse de kökleriyle çevresindeki otsu bitkilerin, özellikle buğdaygillerin köklerine bağlanarak onlardan su ve mineral madde alır. Bu nedenle geçmişte tahıl tarlalarında yabancı ot olarak görülmüştür; tohumları hasat edilen tahılla karıştığında una koyu renk ve acı tat verebilmesi bilinen bir sorundu. Tohumlarında elaiozom adı verilen besleyici bir uzantı bulunur ve karıncalar tarafından taşınarak yayılır.

Tarla kenarları, kuru çayırlar, bozkırlar ve açık orman kenarları türün tipik yaşam alanlarıdır. Çiçeklenme genellikle ilkbahar sonu ile yaz aylarındadır ve çiçekler başta bombus arıları olmak üzere çeşitli böceklerce tozlaştırılır.

Melampyrum cinsi Kuzey Yarımküre'nin ılıman bölgelerinde yayılış gösteren, yarı parazit tek yıllık bitkilerden oluşur. Eskiden sıracagiller içinde ele alınan cins, bugün canavarotugiller familyasına yerleştirilmektedir. Melampyrum arvense Avrupa'dan Batı Asya'ya kadar yayılış gösterir; modern tarım yöntemleri ve tohum temizliği nedeniyle bazı ülkelerde tarlalardaki yoğunluğu belirgin biçimde azalmıştır. Yarı parazit yaşam biçimi nedeniyle, yetiştiği çayırlarda baskın otların gücünü azaltarak bitki çeşitliliğini dolaylı olarak destekleyebilir. Renkli brakteleri sayesinde çiçeklenme döneminde uzaktan bile kolayca fark edilir ve bu yönüyle tarla kenarlarının en gösterişli bitkilerinden biridir.