Lyciasalamandra irfani

Göynük semenderi

(Lycia = Likya bölgesi + salamandra = semender; irfani = Türk biyolog İrfan Albayrak’a ithafen)

Gömbe'nin dağ serinliğinde, kalker taşların ardına gizlenmiş, narin ve nadir bir Akdeniz mücevheri.

İnce uzun vücut yapısına sahiptir, bacakları kısa ama güçlüdür.
Sırtı genellikle koyu kahverengi olup, yanlarında açık pembe–turuncu benekler yer alır.
Karın kısmı daha açık renktedir (sarımsı beyaz veya krem).
Gözleri belirgin ve büyüktür, gece görüşüne uyumludur.
Derisi nemlidir ve kuru ortamlarda hızla dehidrasyona uğrar.

Türkiye endemiğidir ve sadece Antalya’nın Elmalı ilçesine bağlı Gömbe Yaylası çevresinde yaşar.
1100–1600 m rakımlı, nemli ve gölgeli kalkerli yamaçlar, makilik altı taşlık alanlar, mevsimsel dere kenarları yaşam alanıdır.
Dağılımı oldukça sınırlıdır ve birkaç kilometrekare ile sınırlı popülasyonlara sahiptir.
Habitatı aşırı derecede parçalı ve tarımsal faaliyetlerle tehdit altındadır.

Geceleri aktifleşir ve böcek larvaları, örümcekler, toprak solucanları ile beslenir.
Mikrohabitatlarda biyolojik dengeyi korur, av–avcı ilişkilerinde önemli bir halkadır.
Doğrudan predatörleri arasında küçük yılanlar ve kuşlar yer alır.

Tehlikeli değildir.
Derisinde düşük yoğunlukta alkaloid içerikli toksin bulunur; bu madde cilde zararlı değildir ancak ağız veya gözle temasta tahriş yapabilir.
İnsanlarla temastan kaçınan, pasif yapılı bir türdür.

Deri teması: Sabun ve bol suyla yıkama yeterlidir.
Göz teması: Hızla bol su ile yıkayın ve gerekiyorsa tıbbi destek alın.
Ağız yoluyla temas (özellikle çocuklarda): Bulantı, yanma, tükürük artışı gibi semptomlar görülebilir → Acil tıbbi yardım önerilir.

Tür adı, Türkiye’deki semender araştırmalarına önemli katkılar sunmuş Prof. Dr. İrfan Albayrak’a ithaf edilmiştir.
Yerel halk tarafından pek tanınmaz; gececi ve gizli yaşam tarzı nedeniyle görülmesi zordur.
2011 yılında tanımlanmıştır ve kısa sürede korunması gereken öncelikli türler listesine alınmıştır.
Habitatı dar olduğu için ekoturizm ve bilinçsiz gözlem etkinlikleriyle bile zarar görebilir.

Efsane: Gömbe semenderi görülen yer kurur.
Gerçek: Bu tür yalnızca nemli, gölge alanlarda yaşar; kuraklıkla ilgisi yoktur.
Efsane: Kuyruğu koparsa yaşamı sona erer.
Gerçek: Kuyruk savunma amacıyla kopabilir ve zamanla yeniden büyür.
Efsane: Benekleri sayısı o yılın yağışını belirler.
Gerçek: Benek sayısı genetik olarak sabittir; yağışla ilgisi yoktur.
Efsane: Taşa sürtündüğünde taş çatlar.
Gerçek: Bu sadece mitolojik anlatıdır; bilimsel temeli yoktur.

Göçmen, B., Kumlutaş, Y., & Gümüş, C. (2011). A new species of the genus Lyciasalamandra from southwestern Turkey.
Sparreboom, M. (2014). Salamanders of the Old World
IUCN Red List (2024)
Türkiye Amfibi Türleri Atlası (2023)

Fotoğraf: Utku Yılmaz

Bu tür için henüz üye fotoğrafı eklenmemiş.