Lolium temulentum var. temulentum

Lolium temulentum var. temulentum, buğdaygiller (Poaceae) familyasının Lolium cinsinde, Türkçede delice olarak bilinen Lolium temulentum türünün tipik varyetesidir. Bu varyetede lemmalar belirgin kılçıklıdır. Delice, binlerce yıldır tahıl tarımına eşlik eden ve eski metinlerde de sözü edilen tanınmış bir yabancı ottur.

Tek yıllık, dik gövdeli bir ottur ve buğday ile arpaya yakın boylara ulaşabilir. Yaprakları yassı, yeşil ve oldukça geniştir. Çiçek durumu dik, uzun bir başaktır; başakçıklar ekseninin iki yanında tek sıra hâlinde ve dar kenarlarıyla eksene dönük dizilir. Alt kavuz uzun olup başakçığın büyük kısmını örter. Taneleri iri ve şişkindir, olgunlaşmadan önce buğdayla kolayca karıştırılabilir.

Özellikle tahıl tarlalarında, tarla kenarlarında ve bozulmuş alanlarda yetişir. Tahıllarla aynı dönemde çimlenip olgunlaştığından tarihsel olarak tohumluklarla birlikte taşınmıştır. İlkbaharda ve yaz başında çiçeklenir, tahıl hasadıyla aynı dönemde tohum verir. Modern tohum temizleme yöntemleri nedeniyle birçok bölgede eskiye göre daha az rastlanır.

Türün kökeni Akdeniz ve Batı Asya'dır; tarımla birlikte dünyanın birçok bölgesine yayılmıştır. Delice tanelerine sıklıkla yerleşen bir mantar ve onunla ilişkili zehirli bileşikler nedeniyle bu tanelerin una karışması baş dönmesi, sersemlik, kusma ve sarhoşluğa benzer belirtilere yol açabilir; Türkçe adı da bu etkiden kaynaklanır. Bu nedenle tahıl ürünlerinde zararlı bir yabancı ot olarak kabul edilir ve tohumluklardan temizlenmesi önemlidir.

Lolium cinsinin türleri birbiriyle kolayca melezlenebilir; bu nedenle cins içindeki sınırlar ve varyeteler kaynaklara göre farklı biçimlerde ele alınır.

Buğdaygiller familyası, dünyada on binden fazla türüyle çiçekli bitkilerin en büyük familyalarından biridir. Buğday, arpa, çavdar, yulaf, pirinç ve mısır gibi temel besin bitkileri bu familyada yer alır. Familyanın yabani üyeleri çayır, bozkır ve mera ekosistemlerinin temelini oluşturur, toprağı erozyona karşı korur ve pek çok böcek, kuş ve memeli hayvan için besin ve barınak sağlar.