Lithurgus cornutus (Fabricius, 1787)

Lithurgus cornutus, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Megachilidae ailesine ait iri bir yalnız arı türüdür. Tür 1787 yılında Fabricius tarafından tanımlanmıştır. Tür adı Latincede “boynuzlu” anlamına gelir ve dişinin yüzündeki belirgin çıkıntıya gönderme yapar. Lithurgus, Megachilidae ailesinin Lithurginae alt ailesine ait bir yalnız arı cinsidir. Cinsin adı Yunanca “taş işçisi” anlamına gelir. Bu arılar iri ve sağlam yapılı, koyu renkli, kalın kitinli arılardır. Dişilerin yüzünde, alın bölgesinde belirgin bir çıkıntı bulunması cinsin tanınmasını kolaylaştıran özelliklerden biridir. Dişiler poleni karın altlarındaki sık kıllardan oluşan fırçada taşır.

Lithurgus türleri yuvalarını kendi güçlü çeneleriyle ölü ve yumuşamış oduna kazdıkları tünellerde yapar; bu davranış aile içinde dikkat çekici bir özelliktir. Eski Dünya türlerinin polen için başta papatyagiller (Asteraceae), özellikle devedikeni ve peygamberçiçeği gibi bitkiler olmak üzere belirli bitki gruplarına yöneldiği bilinir. Erginler yaz aylarında uçar.

Megachilidae ailesi, yaprak kesen arılar, duvarcı arılar ve yün arıları gibi tanıdık grupları içeren büyük bir yalnız arı ailesidir. Bu ailenin dişilerinin büyük bölümü poleni bacaklarında değil, karınlarının alt yüzündeki sık ve uzun kıllardan oluşan bir fırçada taşır; bu özellik, çiçek üzerinde beslenen bir dişide karın altının sarı ya da turuncu polenle kaplı görünmesine yol açar. Aile üyeleri bal arısı gibi koloni kurmaz; her dişi kendi yuvasını tek başına yapar, hücrelerine polen ve nektar karışımından oluşan bir besin topağı yerleştirir ve her birine bir yumurta bırakır.

Ailenin yuva yapımında kullandığı malzemeler oldukça çeşitlidir: kesilmiş yaprak parçaları, çiğnenmiş bitki dokusu, çamur, küçük taşlar, bitki reçinesi ya da bitkilerden toplanan ince tüyler. Yuvalar çoğunlukla ölü odundaki böcek galerileri, kuru bitki gövdeleri, taş çatlakları, boş salyangoz kabukları ya da toprak gibi hazır veya kazılmış boşluklarda bulunur. Larvalar hücre içinde besin topağını tüketerek gelişir ve çoğu türde kışı hücre içinde, gelişimini tamamlamış ya da prepupa evresinde geçirir. Bu arılar yabani bitkilerin ve bazı tarım bitkilerinin önemli tozlayıcılarıdır. Dişilerin iğnesi vardır, ancak saldırgan değildir ve yalnızca sıkıştırıldıklarında sokarlar; insanlar için kayda değer bir tehlike oluşturmazlar.

Cins dünyanın sıcak bölgelerinde, Eski Dünya’da ve Amerika’da yayılış gösterir; Akdeniz havzası ve Orta Doğu da yayılış alanı içindedir.