Jasione montana

Jasione montana, çan çiçeğigiller (Campanulaceae) familyasına ait, iki yıllık ya da kısa ömürlü çok yıllık otsu bir bitkidir. Jasione cinsi, Avrupa ve Akdeniz havzasında yayılış gösteren, çiçekleri yoğun başçıklar halinde toplanan türlerden oluşur. Bu yapı ilk bakışta bitkinin papatyagiller ya da uyuzotugiller familyasına ait olduğunu düşündürebilir.

Bitki genellikle 10–50 cm boylanır; gövdeleri tabandan dallanır, dik ya da yükselicidir. Yaprakları dar, uzunca ve kenarları çoğunlukla dalgalıdır; bitkinin alt kısımları sık tüylü olabilir. Küçük, açık mavi ya da mor renkli çiçekler, uzun sapların ucunda 1–3 cm çaplı yuvarlak başçıklar oluşturur. Başçığın altında yeşil bir kaşıntı yaprağı halkası bulunur. Çiçek tacının dar şeritlere ayrılmış olması başçıklara püsküllü bir görünüm verir.

Tür yaz aylarında çiçeklenir. Kumlu, çakıllı ve asidik topraklarda, kayalık yamaçlarda, fundalıklarda, kıyı kumullarında, kuru çayırlarda ve yol kenarlarında yetişir. Kireçli toprakları genellikle sevmez. Nektarca zengin çiçekleri arılar, kelebekler ve diğer tozlaşmacı böcekler tarafından sıkça ziyaret edilir; bu nedenle tozlaşmacılar için değerli bir bitkidir. Tohumla çoğalır.

Jasione montana Avrupa'nın büyük bölümünde, Kuzey Afrika'da ve Batı Asya'nın bazı bölgelerinde yayılış gösterir. Türkiye'de de bulunduğu bilinen bu tür, özellikle kuzey ve batıdaki asidik topraklı alanlarda görülür. Geniş yayılışı nedeniyle genel olarak tehdit altında sayılmaz. Mavi başçıkları nedeniyle zaman zaman kaya bahçelerinde süs bitkisi olarak da yetiştirilir.

Çan çiçeğigiller familyasının birçok üyesi gibi Jasione türlerinde de çiçek tozları, çiçek açılmadan önce dişicik borusunun üzerindeki kıllara bırakılır. Bu düzenleme, kendi kendine tozlaşmayı azaltarak böceklerle çapraz tozlaşmayı destekler.