Iris oratoria (Linnaeus, 1758)

Iris oratoria, peygamberdeveleri takımına (Mantodea) bağlı, Akdeniz peygamberdevesi olarak da bilinen orta boylu bir türdür. Sınıflandırması tartışmalı olan Iris cinsi farklı kaynaklarda Tarachodidae, Iridopterygidae ya da Eremiaphilidae gibi familyalar altında değerlendirilmiştir.

Vücudu ince ve uzun, rengi genellikle açık yeşil ya da kahverengimsidir. En belirgin özelliği arka kanatlarındaki iri, mor ve sarı halkalı göz lekesidir. Hayvan tehdit altında kaldığında kanatlarını açarak bu lekeyi gösterir ve düşmanını ürkütmeye çalışır. Dişilerin kanatları karnını tamamen örtmezken erkekler daha uzun kanatlı ve iyi uçucudur.

Akdeniz havzasında, Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'da yaygındır; insan eliyle Kuzey Amerika'nın güneybatısına da taşınmıştır. Kuru otlaklar, çalılıklar ve bahçelerde yaşar; geceleri ışığa gelen erkeklere sıkça rastlanır.

Peygamberdeveleri (Mantodea), ön bacakları avlanmaya uygun biçimde gelişmiş, yırtıcı böceklerdir. Ön bacakların uyluk ve kaval kısımlarında sıra sıra dikenler bulunur; bu bacaklar katlanarak avı sıkıca kavrayan bir kıskaç oluşturur. Üçgen biçimli baş çok hareketlidir ve iri bileşik gözler sayesinde hayvan avını uzaktan izleyebilir. Grubun üyeleri çoğunlukla pusuya yatarak avlanır; sinek, çekirge, kelebek ve başka böcekleri yakalayıp canlı olarak tüketir.

Peygamberdevelerinde başkalaşım eksiktir: dişi, yumurtalarını köpüksü bir salgıdan oluşan ve sertleşen bir kese (ooteka) içine bırakır. Yumurtadan çıkan yavrular erginlere benzer, birkaç kez deri değiştirerek büyür ve son gömlek değişiminde kanatlanır. Çiftleşme sırasında ya da sonrasında dişinin erkeği yemesi bazı türlerde gözlenir, ancak her zaman gerçekleşmez. İnsanlar için zararsızdırlar; zararlı böcekleri tükettikleri için doğal denge açısından yararlı kabul edilirler.