Ilex aquifolium

Ilex aquifolium, Türkçede çoban püskülü olarak bilinen, çoban püskülügiller (Aquifoliaceae) familyasına ait her dem yeşil bir çalı ya da küçük ağaçtır. Batı ve Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da doğal olarak yayılış gösterir. Türkiye'de özellikle Karadeniz kıyı ormanlarının alt tabakasında yaygın olarak bulunur.

Bitki genellikle 2 ile 10 metre arasında boylanır, uygun koşullarda daha da yükselebilir. Yaprakları kalın, derimsi, üst yüzü parlak koyu yeşil ve kenarları dikenli dişlerle donatılmıştır. Yaşlı bitkilerin üst dallarındaki yaprakların dikensiz olması dikkat çekicidir; dikenlilik otçul hayvanlara karşı bir savunma olarak yorumlanır. Bitki iki evciklidir, yani erkek ve dişi çiçekler ayrı bireylerde bulunur. Küçük, beyaz ve dört parçalı çiçekleri ilkbaharda açar. Dişi bireyler sonbahar ve kış boyunca dalda kalan parlak kırmızı meyveler oluşturur.

Gölgeli ve nemli ormanlarda, özellikle kayın ve meşe ormanlarının alt tabakasında, orman kenarlarında ve çalılıklarda yetişir. Gölgeye dayanıklıdır ve yavaş büyür. Kırmızı meyveleri kış aylarında ardıç kuşları gibi pek çok kuş için önemli bir besin kaynağıdır; tohumlar da bu kuşlar aracılığıyla yayılır. Yoğun yaprakları kuşlara barınak sağlar.

Meyveleri insanlar için zehirlidir; özellikle çocukların yemesi kusma ve ishale yol açabilir. Avrupa'da yılbaşı ve Noel süslemelerinde geleneksel olarak kullanıldığından süs bitkisi olarak yaygın biçimde yetiştirilir. Türkiye'de ise doğadan aşırı toplanması, özellikle yılbaşı dönemlerinde, yerel popülasyonlar üzerinde baskı oluşturmaktadır. Çoban püskülü yaprakları, kenarları ve parlak yüzeyleriyle kolayca tanınan bir bitki olduğundan, Türkiye ormanlarında arazide en kolay ayırt edilen her dem yeşil çalılar arasında sayılır.