Hordeum violaceum

Hordeum violaceum, buğdaygiller (Poaceae) familyasının arpa cinsi Hordeum içinde yer alan çok yıllık bir yabani arpa türüdür. Bazı kaynaklarda Hordeum brevisubulatum türü altında bir alttür olarak da ele alınır. Adını, başaklarında sıkça görülen mor ya da menekşe renkli tonlardan alır.

Kısa toprak altı gövdeleriyle öbekler oluşturan, dik gövdeli bir otsu bitkidir. Yaprakları dar, yassı ya da kenarlardan hafifçe kıvrık, genellikle grimsi yeşil renklidir. Çiçek durumu ince, dar ve silindirik bir başaktır. Hordeum cinsinin tipik özelliği olarak her düğümde üç başakçık bulunur; ortadaki başakçık verimli, yandakiler çoğunlukla kısa saplı ve kısırdır. Kılçıkları, kültür arpası ve duvar arpasına göre oldukça kısadır. Olgunlaştığında başak ekseni parçalanarak tohumların dağılmasını sağlar.

Bu tür nemli çayırlar, dere ve göl kenarları, tuzlu ya da hafif tuzlu ova toprakları ve dağ çayırları gibi yerlerde yetişir. Yaz aylarında çiçeklenir. Çok yıllık yapısı ve toprak altı gövdeleri sayesinde otlatmaya karşı dayanıklıdır ve iyi bir yem bitkisi olarak değerlendirilir. Bu nedenle yabani arpalar, meraların ve doğal çayırların önemli bileşenleri arasında yer alır.

Yayılış alanı genel olarak Kafkasya, İran ve Orta Asya'yı içeren İran-Turan bölgesine uzanır; Türkiye'de özellikle doğu bölgelerdeki çayırlarda bulunduğu bilinmektedir. Yabani arpa türleri, kültür arpasıyla akrabalıkları nedeniyle bitki ıslahında hastalıklara ve tuzluluğa dayanıklılık gibi özellikler için gen kaynağı olarak da ilgi görür.

Arpa cinsi Hordeum dünyada otuz civarında türü kapsar ve kültür arpasının yabani akrabalarını içerir. Bu yabani türler, kültür bitkisinin ıslahında değerli bir gen kaynağı olarak görülür.