Hedera helix

Hedera helix, sarmaşıkgiller (Araliaceae) familyasına ait, her dem yeşil, odunsu bir tırmanıcı bitkidir. Türkçede genellikle sarmaşık, orman sarmaşığı ya da duvar sarmaşığı olarak bilinir ve hem doğada hem de bahçelerde en tanıdık tırmanıcı bitkilerden biridir.

Gövdeleri, tutunma kökleri adı verilen havai köklerle ağaç gövdelerine, kayalara ve duvarlara yapışarak 20-30 metreye kadar tırmanabilir ya da yerde halı gibi yayılabilir. Bitki iki farklı yaprak biçimi gösterir: tırmanan, çiçek açmayan dallardaki yapraklar koyu yeşil, parlak ve 3-5 lopludur; ışık alan, çiçekli olgun dallardaki yapraklar ise lopsuz, yumurtamsı ya da baklava biçimlidir.

Sarmaşık sonbaharda, birçok bitkinin çiçeklenmesinin sona erdiği dönemde, küre biçimli şemsiyelerde sarımsı yeşil küçük çiçekler açar. Bu çiçekler mevsimin sonunda arılar, sinekler ve kelebekler için çok değerli bir nektar kaynağıdır. Meyveleri kış sonu ve ilkbaharda olgunlaşan siyahımsı üzümsü meyvelerdir ve kıtlık döneminde kuşlar için önemli bir besindir. Yoğun yaprak örtüsü kuşlara, böceklere ve yarasalara barınak sağlar.

Avrupa, Batı Asya ve Kuzey Afrika'da doğal olarak yayılış gösterir; Türkiye'de özellikle nemli ormanlarda yaygındır. Kuzey Amerika ve Avustralya gibi bazı bölgelerde yayılmacı yabancı tür hâline gelmiştir. Bitkinin yaprakları ve meyveleri saponin içerir ve yenildiğinde zehirlidir; özsuyu bazı kişilerde deri tahrişine yol açabilir.

Sarmaşıkgiller familyası, çoğu tropikal bölgelerde yayılış gösteren ve aralarında ağaç, çalı ve tırmanıcıların bulunduğu yaklaşık 1.500 türlük bir gruptur; familya, şemsiye biçimli çiçek durumlarıyla maydanozgillere yakın akrabadır. Hedera cinsi ise Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya'da yayılış gösteren yaklaşık 15 türden oluşur. Hedera helix çok uzun ömürlü olabilir ve yaşlı bireylerin gövdeleri kalınlaşarak ağaç benzeri bir görünüm kazanır. Konak ağaçlara asalak değildir, yalnızca destek olarak kullanır.