Galanthus elwesii

Galanthus elwesii, büyük kardelen olarak da anılan, cinsin en iri türlerinden biridir. Geniş, mavimsi yeşil yaprakları gençken birbirini sarar. İç tepallerde genellikle biri tabanda biri uçta olmak üzere iki yeşil leke bulunur, ancak bu özellik bireyler arasında değişkenlik gösterir. Batı ve güney Anadolu'dan Ege adalarına ve Balkanlar'a kadar yayılır; dağlık bölgelerde orman açıklıklarında, çalılıklarda ve taşlık yamaçlarda yetişir. Türkiye'den ihraç edilen kardelen soğanlarının önemli bir kısmını bu tür oluşturur ve bahçelerde en çok yetiştirilen kardelenlerden biridir.

Kardelenler (Galanthus), nergislerin de yer aldığı nergisgiller (Amaryllidaceae) familyasına ait, soğanlı ve çok yıllık otsu bitkilerdir. Cinsin yaklaşık yirmi türü bulunur ve doğal yayılışı Avrupa'dan Kafkasya'ya ve İran'a kadar uzanır; Anadolu, tür çeşitliliği bakımından en zengin bölgelerden biridir. Her soğandan genellikle iki yaprak ve tek bir çiçek sapı çıkar; sapın ucunda aşağı doğru sarkan, tek ve beyaz bir çiçek bulunur.

Kardelen çiçeğinde üç büyük dış tepal ile daha kısa üç iç tepal yer alır. İç tepallerdeki yeşil lekelerin şekli ve konumu, yaprakların genişliği ve rengi, gençken yaprakların birbirini nasıl sardığı türlerin ayırt edilmesinde kullanılan başlıca özelliklerdir. Çiçeklenme çoğunlukla kış sonu ile ilkbahar başında, karlar erirken gerçekleşir; çiçekler erken uçan arılar tarafından tozlaşır. Tohumlardaki besince zengin uzantı karıncaları çeker ve tohumlar karıncalarla taşınır.

Kardelenlerin bütün türleri, soğanlarının doğadan toplanıp ticaretinin yapılması nedeniyle nesli tehlike altındaki türlerin uluslararası ticaretini düzenleyen CITES sözleşmesinin Ek II listesinde yer alır. Türkiye'de kardelen soğanlarının doğadan sökümü ve ihracatı yasal düzenlemelere ve kotalara bağlıdır. Bitkinin bütün kısımları, özellikle soğanı, alkaloitler içerdiğinden yenmesi zehirlenmeye yol açabilir; öte yandan içerdiği galantamin maddesi tıpta ilaç hammaddesi olarak önem taşır.

Kardelenler, kışın sona erdiğini haber veren ilk çiçekler arasında yer aldığı için halk arasında baharın müjdecisi olarak bilinir ve bahçelerde sevilerek yetiştirilir.