Fraxinus excelsior subsp. excelsior

Fraxinus excelsior subsp. excelsior, adi dişbudak türünün tipik alttürüdür. 20–40 metreye kadar boylanabilen, yaprak döken, geniş tepeli bir ağaçtır. Kışın kolayca tanınmasını sağlayan kadifemsi siyah tomurcukları vardır. Yaprakları genellikle 7–13 yaprakçıklı ve tek sayılı tüysüdür. Taç yaprakları bulunmayan küçük, morumsu çiçekler ilkbaharda yapraklardan önce açar ve rüzgârla tozlanır. Avrupa’nın büyük bölümünde ve Batı Asya’da nemli, besince zengin topraklarda, karışık yaprak döken ormanlarda yetişir.

Fraxinus cinsi, zeytingiller (Oleaceae) familyasına ait olup dişbudak olarak bilinen ağaç ve çalıları kapsar. Dünyada Kuzey Yarımküre’nin ılıman ve kısmen subtropikal bölgelerinde yayılış gösteren yaklaşık 45–60 türü vardır. Cinsin üyeleri genellikle karşılıklı dizilmiş, tüysü (tek sayılı bileşik) yapraklara ve kanatlı, tek tohumlu meyvelere (samara) sahiptir; bu meyveler rüzgârla dağılır.

Dişbudaklar ormanların, dere kenarlarının ve karışık yaprak döken toplulukların önemli bileşenleridir. Yaprakları ve tohumları pek çok böcek, kuş ve memeliye besin sağlar; açık tepe yapıları altında zengin bir ot katının gelişmesine izin verir. Odunları sert, esnek ve dayanıklı olduğu için tarih boyunca alet sapları, spor malzemeleri, mobilya ve yakacak olarak değerlendirilmiştir. Günümüzde bazı türler, Avrupa’da dişbudak geriye ölüm hastalığı adı verilen mantar hastalığı ve Asya kökenli zümrüt renkli dişbudak kurdu gibi zararlılar nedeniyle ciddi tehdit altındadır.

Türkiye, iklim ve yükselti çeşitliliği sayesinde birden fazla dişbudak türüne ve bunların farklı alttürlerine ev sahipliği yapar. Alttür düzeyindeki ayrımlar genellikle yaprakçık sayısı ve biçimi, tüylülük, tomurcuk rengi ve coğrafi yayılış gibi ince özelliklere dayanır; bu nedenle arazide kesin tanı çoğu zaman uzman incelemesi gerektirir.